پایان نامه ارشد درمورد کتاب آرایی، روش تحقیق، عصر تیموری

همچون بیان مسئله، روش تحقیق، اهداف و… پرداخته شده است.
در فصل دوم بعد از ذکر مختصری از زمینه‌های تاریخی و فرهنگی این دوره، تعریف مختصری از اصطلاحات تذهیب بیان شده است، همچنین سیر تذهیب و ویژگی‌های آن در ادوار مختلف هنری به ویژه دوره‌ی تیموری بررسی شده‌است.
در فصل سوم نگارنده، به معرفی نسخ قرآنی و غیرقرآنی همچون شاهنامه‌ها ودیوان شعرای این دوره که در دسترس بودند، بر حسب تاریخ کتابت آنها همراه با تصاویری از این نسخ، و توصیف تذهیب‌های بکاررفته در آنها پرداخته ‌است.
در فصل چهارم، که خود متشکل ازدو بخش است، ابتدا در بخش اول از این فصل، تذهیب نسخ قرآنی از لحاظ ساختاری مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته و در بخش دوم این فصل، تذهیب وتزیین نسخ غیرقرآنی مورد بررسی قرار گرفته است، وبدین ترتیب ساختارهای کلی تذهیب دردوره تیموری مشخص می شوند.
سرانجام در فصل پنجم، یافته‌های حاصل از این پژوهش تطبیقی و نتیجه گیری نویسنده، پایان بخش این پژوهش می‌باشد.
فصل اول:
کلیات پژوهش
1-1- بیان و اهمیت مسئله
هنر کتابت و کتاب آرایی مذهبی، از پیش از اسلام اعتبار و اهمیت ویژه‌ای نزد ایرانیان داشته و دارد. این جایگاه و اهمیت پس از ورود اسلام به ایران، در کتابت وکتاب‌آرایی صفحات قرآن نیز همچنان باقی ماند. دوره تیموری بدون تردید و بنا بر آثار بجای مانده در حوزه‌های مختلف هنری، یکی از دوره‌های ممتاز هنر در ایران است، از جمله هنرهای مورد توجه این دوره، کتابت قرآن‌کریم بود که در نتیجه این عمل، کتابت و خوشنویسی از جمله هنرهای با ارزش به حساب می‌آمد. به پیروی از کتابت قرآن، کتابت و تذهیب نسخه‌های ادبی محبوب همچون شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی و… نیز جایگاه برجسته‌ای پیداکرد.
همانطور که اشاره شد با ظهور دوره تیموری، سبک تازه‌ای از تذهیب درکتاب‌آرایی پدید آمد. برخی از قرآنهای تذهیب شده این دوره به ویژه آن‌ها که برای شاهرخ و بایسنقر فراهم شده، در زمره زیباترین نسخ خطی تذهیب شده است.
کارگاههای هنری شیراز عصر تیموری، نسخ بی‌نظیری از قرآن‌ها وکتابهای ادبی را به وجود آورده بودند که بهترین آثار آن در مکتب هرات نیر به چشم می‌خورد. نسخه‌هایی در نهایت دقت و ظرافت و نظمی خاص که با رویکرد محافظه‌کارانه آن دوره، محدودیت‌های رنگی و طراحی خاص بر تفکرات هنرمندان نقاش تیموری حاکم کرده بود.
با جستجو در مطالعات و تحقیقات انجام گرفته در رابطه با موضوع تذهیب به نظر می‌رسدکه تمرکز عمده تحقیقات و رساله‌ها دردوره‌های مختلف هنری ایران صرفاً بر تذهیب‌های قرآنی قراردارد و کمتر به تذهیب‌های غیرقرآنی توجه شده است. بنابراین در این رساله تلاش بر این است تا علاوه برمطالعه ویژگی‌های نسخ قرآنی تذهیب شده در دوره‌ی تیموری به تذهیب‌های غیرقرآنی این دوره که از رونق چشمگیری نیز برخوردار بوده‌اند، پرداخته شود و به این ترتیب مقایسه تطبیقی بین ساختارهای بکار رفته در دو نوع تذهیب فوق‌الذکر در دستورکارقرارمی گیرد.
1-2- هدف پژوهش
شناسایی و مطالعه ویژگی‌های ساختاری و فرمی تذهیب در نسخه‌های قرآنی و غیر فرآنی در دوره تیموری هدف این تحقیق است.
1-3- پرسش های پژوهش
برای تحقق اهداف تحقیق ناگزیر از طرح پرسشهای زیر هستیم تا از مسیر پاسخ به این سوالات بتوان به شباهت ها و تفاوتهای ساختاری دو گونه تذهیب رسید.
1-ویژگی‌های شاخص درتذهیب قرآن‌های دوره ی تیموری کدام است؟
2-ویژگی‌های شاخص تذهیب در نسخه‌های غیر قرآنی دوره‌ی تیموری کدام است؟
3-شباهت‌ها و تفاوت‌های ساختاری تذهیب‌های قرآنی با تذهیب‌های غیر قرآنی دوره‌ی تیموری چیست؟
1-4- روش پژوهش
با توجه به بررسی‌های بعمل آمده می توان گفت تا کنون تحقیق جامعی در مورد ارزیابی و مقایسه تذهیب‌های قرآنی و غیرقرآنی مشاهده نشده است. به‌طور کلی مقالات و نوشتارهایی که در این زمینه نوشته شده است به معرفی تذهیب‌های نسخ قرآنی و غیرقرآنی پرداخته‌اند.
پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و با مطالعات میدانی در عرصه تزیینات هردو نسخه قرآنی و غیرقرآنی انجام شده است.
1-5- پیشینه تحقیق
با توجه به اینکه در نقل مطالب پیشینه، محور اصلی باید حول دانش مرتبط با موضوع باشد، بنابراین تاکید در پیشینه بر آن بخش از منابعی است که به نوعی حاوی پیامی مرتبط با موضوع و روش تحقیق است. در همین راستا پیشینه ها را می توان در دوبخش موضوعی و روشی گزارش داد. پیشینه های موضوعی ذررابطه با تحقیقاتی است که به بخشی از سوالات یا فرضیات تحقیق جواب داده اند. پیشینه روشی به آن دسته از تحقیقات اشاره دارد که به لحاظ روش تحقیق می توانند در انجام پژوهش حاضر موثر باشند.
مارتین لینگز (1373) در کتاب «خط و تذهیب های قرآنی» در سه فصل پنج، شش و هفت کتاب فوق درباره ویژگی های تذهیب های قرآنی در دوره های مختلف هنر اسلامی در ایران اشاراتی داشته است. وی البته بطور کلی درباره تذهیب اطلاعاتی ارائه می دهد.
مقاله ای از احمدزاده (1380) در فصلنامه کتاب به چاب رسیده که عنوان آن «تذهیب در هنر کتاب آرایی ایران» می باشدکه سیر کلی تذهیب رادر ایران گزارش می دهد. از یافته های وی می توان به رواج اشکال گیاهان وگل ها در سرلوحه ها وکتابهای دوره تیموری اشاره کرد.
پناهیان پور (1383) درمقاله خود با عنوان « روند تذهیب در ایران» به ویژگی های کلی تذهیب در دوره های مختلف هنر اسلامی بدون تمرکز به دوره ای خاص ویا به مکتبی خاص، اشاره می کند.
هراتی (1383) درکتاب ماه هنر مقاله ای باعنوان «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تاعصر تیموریان: پانصدسال کتابت قرآن» دارد که درنآنآ آن به بررسی کلی کتاب آرایی در قرآن های این دوره پانصدساله توجه نموده است.
مهرگان (1383) درمقاله خود با موضوع «هنر کتاب آرایی دوره‌ی تیموری نقش اسطوره های کهن نقاشی اقوام بومی در زیرساخت نقوش تزئینی و تذهیب » به تحلیل معنوی و معنایی نقوش در کتاب‌آرایی دوره‌ی تیموری پرداخته‌است.
فدایی تهرانی (1383) درمقاله ای باعنوان «بررسی آثار قرآنی دوره‌ی تیموری، معرفی قرآن بزرگ بایسنقرمیرزا در موزه خط وکتابت میرعماد» آثار قرآنی این دوره به خصوص قرآن بایسنقرمیرزا را مورد بررسی قرار داده است.
ندرلو (1385) در کتاب ماه هنر مقاله‌ای دارد با موضوع «تفکر خلاق در هنر و طراحی گرافیک ایرانی (سده نهم ه. ق) » که به بررسی صفحه‌آرایی برگ‌هایی از نسخه شاهنامه بایسنقری پرداخته است.
شایسته فر (1388) در مقاله خود با عنوان «کتابت و تذهیب قرآن‌های تیموری» به بررسی ویژگی‌های هنر کتاب آرایی تیموریان در مجموعه‌های در دسترس داخل و خارج پرداخته است. شایسته فر در این مقاله برآن بوده تا در کنار معرفی آثار داخلی و خارجی به بررسی و معرفی این نمونه‌های ارزشمند نیز بپردازد.
شایسته فر (1388) در مقاله‌ای با عنوان «خط وتذهیب در قرآن‌های ایرانی موزه ملی، بخش اسلامی» که در کتاب ماه هنر به چاپ رسیده است به تحلیل و بررسی ویژگی های خطی وتذهیبی قرآن‌های موجود در موزه ملی ایران پرداخته است.
پاشازانوس (1388) درکتاب ماه هنر مقالهای با عنوان «تذهیب در نگارگری مکتب هرات» دارد که روش پژوهش این مقاله بیشتر به صورت میدانی وکتابخانه ای بوده و هدف از این پژوهش رسیدن به پاسخ این سوال که آیا تذهیب نیز در بین نگاره ها از بهترین کیفیت برخوردار است یا نه. از یافته های مهم این مقاله این است که در نیمه نخست قرن نهم هنرمندان از شیوه های شیراز و بغداد بهره می گرفتند. تکرار فراوان واگیره کوچک اساس کار قرار می گرفت. اما در نیمه دوم قرن نهم تذهیب حیات تازه ای پیدا کرد وختایی ها به جایگاه بهتری رسیدند.
عظیمی (1389) در مقاله خود با عنوان «ادوار تذهیب در کتاب آرایی مذهبی ایرانی» به بررسی و سیر پیدایش و تکامل تذهیب در کتاب آرایی درپنج دوره پرداخته است. با توجه به یافته های این تحقیق می توان گفت: تذهیب در قرن های 3و4 هجری، ساده وبا رنگ های محدود؛ در قرن های 6و7 هجری، منسجم وبا رنگ های متنوع؛ در قرن8 هجری، با شکوه ومجلل؛ در قرن های 9و10 هجری، پرکار همراه با ظرافت بیشتر؛ در قرن های 11-13 هجری، به اوج شکوفایی از جهت ظرافت وتعدد مکاتب رسیده است؛ ودر نیمه دوم قرن 13 به جهت ورود صنعت چاپ به ایران رو به افول نهاده است.
میرمبین (1391) در مقاله ای با عنوان «تذهیب، اصیل ترین هنر قرآن» به این موضوع که تذهیب نخستین هنر مستقل اسلامی است وتحت تاثیر قرآن آرایی شکل گرفته پرداخته است.
محمدی (1391) در مقاله خود با عنوان «خوشنویسی و تذهیب در کتاب آرایی عهدتیموری» به شناخت و توصیف انواع صفحه آرایی، نقش و رنگ تذهیب وچگونگی به کارگیری آنها پرداخته است.
معتقدی (1391) درمقاله خود با عنوان «بررسی شیوه های تذهیب در مکتب شیراز (سده9و10 هجری) » در این مقاله وی به بررسی وتجزیه وتحلیل آثار روزبهان شیرازی نابغه خط وتذهیب می پردازد.
صحراگرد و شیرازی (1391) در مقاله ای باعنوان «سطربندی و صفحه آرایی قرآن های خطی با تاکید بر آثار قرن 8 و10 هجری (شیراز) » که با همکاری یکدیگر به تحریر درآورده اند به بررسی توصیفی وتحلیلی کتاب آرایی قرآن های مکتب شیراز پرداخته اند.
خدام محمدی (1391) در مقاله خود با عنوان «بررسی تطبیقی آرایه ها در تذهیب نسخه های دوره ی تیموری با گچ بریهای گنبد خانه شیخ احمد جام در خراسان» به بررسی توصیفی تطبیقی تذهیب‌های نسخ خطی این دوره با گچ بریهای گنبد پرداخته است.
ابراهیم زاده (1391) در رساله خود با عنوان «بررسی تطبیقی نقوش تجریدی در تذهیب صفوی وتاثیر آن در دوره معاصر» به مقایسه نقوش تذهیب دوره صفوی ودوره معاصر توجه کرده است.
جوادی (1393) در کتاب ماه هنر مقاله‌ای با عنوان « ساختار ترکیب‌بندی نقوش در تذهیب نسخ قرآنی عصر تیموری، مطالعه موردی: قرآن تک جلدی هرات در مجموعه ناصرخلیلی» دارد که ضمن توصیف این قرآن، به روش تحلیلی از طریق آنالیز نقوش در صفحات افتتاح قرآن مذکور (تزیینات بالا وپایین متن ودرون متن وحواشی) نوع ساختار و اسکلت اصلی را که نقوش اسلیمی و گل ها وگیاهان بر اساس آن در صفحه قرار گرقته اند را مورد بررسی قرار داده اند.
فاطمه جوادی، دررساله خود با موضوع «هنرهای طلایی (تذهیب، تشعیر) در صفحه آرایی تیموری و صفوی» تذهیب وتشعیر دوره های فوق را مورد بررسی قرار داده است.
فصل دوم:
مروری برپیشینه تاریخی، فرهنگی و هنردوره تیموری
2-1- زمینه های تاریخی، سیاسی و فرهنگی دوره تیموری
ایران آسیب دیده از زخم مغول، «هنوز ازحمله چنگیز نیاسوده بود که در 736 هجری یعنی همان سالی که سلسله مغول با فوت سلطان ابوسعید روبه ناتوانی و انقراض می‌رفت امیرتیمور گورکانی در شهر کش در چهل کیلومتری سمرقند پابه عرصه وجودنهاد» (صدیق، 1354: 198).
«تیمور که در زبان ترکی به معنای آهن است، مردی بود سفاک، جبار، جفاکار و متکبر. فرق عمده تیمور باچنگیز این بودکه چنگیز بت‌پرست بود ولی تیمور خود را مسلمان می‌گفت و ظاهرا نسبت به‌اماکن مقدسه و اهل علم تاحدی احترام می‌گذاشت. تیمور سمرقند را پایتخت خودکرد و از 782 تا 807 هجری که عمرش به سرآمد هربار ازسمرقند خود را مهیای حمله می‌کرد و مملکت خودرا به خون و آتش می‌کشید» (همان). تیمور درسال807 هجری مقدمات حمله به چین رافراهم کرد و در زمستان آن سال بدان سو رهسپارشد و در شهر اترار بیمارشد و همان جا جان سپرد.
اینکه چه عاملی باعث شد تا دوره تیموری یکی از درخشانترین ادوار تاریخ

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منابع مقاله درموردکلیله و دمنه، امیرخسرو دهلوی، اطلاعات مربوط

Related articles

پایان نامه با واژگان کلیدی قانون مجازات، دندانپزشک، توافقنامه

ا پزشکی با پزشکان می نمایند و بیمارستانهای عمومی و خصوصی برای معالجه بیماران ، شرکتهای بیمه ، کارخانجات و کارگاهها و تیم های ورزشی و… برای معاینات اولیه و ضروری کارکنان خود و … نیز با پزشکان و صاحبان حرف پزشکی قرارداد پزشکی منعقد می نمایند. ثانیاً : همه قراردادهای پزشکی الزاماً برای معالجه […]

Learn More

پایان نامه ارشد درمورد آستان قدس رضوی، موزه ملی، امیرخسرو دهلوی

قرآنی به خط محمودسلطانی، 1420/ 823، مجموعه ناصرخلیلی، مأخذ(شایسته‌فر،1388). 37 تصویر3-7: قرآن ابراهیم سلطان، به خط ثلث، 827ه. ق، مأخذ(شاهارهای آستان قدس رضوی). 38 تصویر3-8: قرآنی به خط نسخ، شیراز، پانزذهم/نهم، موزه متروپولیتن، مأخذ(شایسته‌فر،1388). 39 تصویر3-9: قرآن تک جلدی هرات، 832-957، مجموعه ناصرخلیلی، مأخذ(خلیلی،1381). 40 تصویر3-10: قرآنی به خط ریحان وکتابت ابراهیم سلطان، موزه پارس، […]

Learn More

پایان نامه ارشد درمورد لاجورد، نسخه‌های، مزین

دارای تصاویر واضح‌تری بودند، چند مورد را انتخاب کردیم و تزیینات درون متن این نسخ را بررسی می‌کنیم. تصویر 4-17 صفحه افتتاح، متعلق به قرآن قرن 845ه ق به خط عبدالله طباخ هروی، از تزیین ابرک‌سازی بین خطوط استفاده کرده‌است که درون ابرکها با خطوط هاشور از زمینه اصلی متن جدا شده‌است، قسمت‌هایی از فضای […]

Learn More

دیدگاهتان را بنویسید