این کتابها عبارتند از:
کتاب اول: جوان وتشکیل خانواده (خانواده وفرزندان دردوره ابتدایی).
کتاب دوم: (خانواده وفرزندان دردوره پیش دبستانی).
کتاب سوم: (خانواده وفرزندان دردوره دبیرستان).
برنامه آموزش خانواده درکشورهای مختلف به شیوه های گوناگونی اجرا می گردد .از جمله این شیوه ها می توان به موارد زیر اشاره کرد .
۱) استفاده از روشهای آموزش همگانی ( تهیه ونصب تراکت ، پوستر وبنرهای آموزشی ، پانل آموزشی ، آموزشهای رسانه ای همانند استفاده از برنامه های رسانه ها (تلویزیون ،رادیو ) تهیه فیلم آموزشی برای والدین ، آموزش غیر مستقیم از طریق طرح موضوعات ومهارتهای فرزند پروری در قالب فیلم های داستانی ، سینمایی و تلویزیونی ، نمایش فیلم ، کتابچه های آموزشی وخود یاری همانند تهیه وپخش بروشور در مراکز بهداشت وانتشار نشریات تخصصی آموزش برای والدین و…. .
۲) برگزاری جلسات سخنرانی وکارگاه آموزشی وسمینار توسط کارشناسان ، اساتید دانشگاه و مدرسین آموزش خانواده : همانندکلاسهای حضوری آموزش های خانواده مدارس ،آموزش های قبل ازازدواج ، آموزش خانواده برای سربازان،آموزش خانواده برای شاغلان دولت ، آموزش خانواده نیروی انتظامی ، آموزش خانواده زندانیان ، طرح آموزش خانواده سازمان بهزیستی، آموزش خانواده معتادان در حال ترک ، آموزش زایمان آسان در بیمارستانها ، برگزاری کلاسهای آموزشی برای پدران ومادران در مراکز وکارخانه های صنعتی ، مساجد وفرهنگسراهای شهرداری و…. .
۳) استفاده از روشهای ابتکاری وخلاق به منظورافزایش نشاط و تقویت پیوندهای خانوادگی: همچون فعالیتهای اجتماعی مانند پیام های تربیتی درج شده برروی قبوض تلفن ،آب ، برق، فیش حقوق کارمندان ، ارسال پیام های متنی یا صوتی تلفنی و… ، برگزاری مسابقات ، سرگرمی ها ، راهپیمایی ها ، جشن ها،مراسم محلی و…. .
۴) بازدید از منازل شبه خانواده وآموزش اولیائی که مسئولیت تربیت کودکان را در این مراکز برعهده گرفته اند. استفاده از بسته های آموزش در منزل ، حضور تیم های آموزشی ویژه در منزل بیماران دچار اختلال مزمن و ارائه آموزش به اعضای خانواده و…. .
۵) استفاده از بسته های آموزشی ویژه: به عنوان مثال بسته آموزشی آبیدین(آبیدین،۱۹۹۶). این بسته آموزشی با عنوان بسته آموزشی زودرس مهارتهای فرزند پروری در دو مجلد شامل کتاب راهنمای ارائه مهارتها برای متخصصان (شامل چهار بخش) وکتاب کار برای والدین(شامل تمرین هایی برای انجام در منزل) . بوسیله ریچارد آبیدین ، تهیه شده است . هدف آن آموزش مهارتهایی به والدین است که به عنوان “کلید والگوی موفق” شناخته شده اند.گسترش روابط سازنده،ارتباط ، نظام تربیتی ، مهار هیجانها و بسط ساختار صحیح ، از جمله هدف های این برنامه اند (فرزادفروهومن،۱۳۸۷).
۶) آموزش غیرحضوری خانواده ها از طریق بروشورهای آموزشی : به عنوان مثال می توان به “بروشور اشاره کرد” که توسط انجمن اولیاء ومربیان شهر تهران تهیه ، و به خانواده ها ارسال می گردد ، اشاره نمود. هدف این آموزش ها ارتقاء سطح دانش وآگاهی اولیای دانش آموزان در زمینه تعلیم وتربیت فرزندان و همچنین افزایش مهارتهای تربیتی آشنا می باشد.
۷) آموزش خانواده به خانواده که یکی از شیوه های نوین ومؤثر می باشد (صافیانی وهمکاران،۱۳۹۱) در پژوهش خود تحت عنوان”آموزش خانواده به خانواده : مبانی نظری ونمونه کاربردی خانواده دارای کودکان سندروم داون” ضمن نتیجه گیری در زمینه رضایت شرکت کنندگان از مؤلفه ها و روش های برگزاری دوره ی آموزشی ، این شیوه را به عنوان یکی از مؤثرترین روش های آموزش خانواده در مقابل سایر روشها (روش سخنرانی ، نمایش فیلم و…)پیشنهاد می کنند.
ساموئلسون[۳۴](۲۰۱۱) ؛ معتقداست برنامه های آموزش خانواده می تواند به صورت گروهی ، از طریق خبرنامه و یا در قالب خدمات اجتماعی ارائه گردد . به نظر وی مهم آن است که پدر و مادر در این آموزش ها به صورت فعال درگیر شوند. او روشهای تعاملی مانند نقش بازی کردن و تشویق پدر و مادر برای تمرین مهارت والدین را از نمونه های یادگیری فعال در این زمینه می داند.
بیسر[۳۵] وهمکاران(۲۰۰۹) ؛ با مشارکت بسیاری از محققین مقالات منتشر شده به زبان انگلیسی از سال ۲۰۰۲-۱۹۹۰را که در مورد ارزیابی برنامه های آموزشی برای والدین کودکان تولد تا ۷ سالگی نوشته شده بود بررسی کرده و به تجزیه و تحلیل ساختار ومحتوای برنامه ها واجزای آنها وتأثیرات آنها از دیدگاه پدران و مادران شرکت کننده وهمچنین مقایسه گروههای آزمایش وگواه و نتایج آنها بر رفتار فرزندانشان پرداختند. در مقالات یاد شده بیان گردیده است که برنامه های آموزشی والدین برنامه هایی است که در آن پدر و مادر به طور فعال از طریق سازوکارهایی همچون اینترنت ، رسانه ، مدل سازی ، تمرین مهارت و… ، مهارتهای فرزند پروری را بدست می آورند. نتایج تجزیه و تحلیل برنامه نشان داد که آموزش والدین تنها به انتقال اطلاعات از طریق سخنرانی ها ، فیلم ها و… ، محدود نشده و رویکرد های یادگیری فعال نسبت به روش های غیر فعال تأثیر بیشتری در مورد کسب مهارت توسط والدین به بار می آورد.
هوسر، اسمال واستمان[۳۶] (۲۰۰۸) ؛ برنامه آموزش متراکم گروهی (۱۲جلسه دو یا سه ساعته در هر هفته) ، ویا عضویت در خبرنامه ماهانه با حداقل ۱۲ شماره و ارسال آن از طریق پست را دارای ارزش آموزشی یکسانی دانسته اند .
لوینستین ولوینستین[۳۷] (۲۰۰۷) ؛ برنامه خانه والدین – کودک را برای

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.

آماده سازی کودکان خانواده های کم در آمد و فقیر وکودکان بی سرپرست جهت ورود به مدرسه ایجاد کرده اند. مطالعات آنهااز سال ۱۹۷۰ تاحال حاضر نشان داد ، روابط متقابل عاطفی و کلامی مناسب میان والدین وکودکان و ایجاد محیط های غنی عاطفی وشاد ، می تواند در بهبود سرعت و قدرت یادگیری کودکان تأثیر قابل ملاحظه ای داشته باشد. اساس نظریه آنها براهمیت فراوان تأثیر ارتباطات کلامی و غیر کلامی و آموزش مهارت فرزند پروری و غنی سازی تعامل وارتباطات میان والدین فرزند بر یادگیری و دو سویه بودن این یادگیری استوار است. صباغیان واکبری (۱۳۹۰) ؛ آموزش گروهی را یکی از مؤثر ترین راه های آموزش خانواده می دانند. ایشان معتقدند در این روش به والدین کمک می شود تا مسائل ومشکلات کودکان خودرا در جمع والدین مطرح نمایند و پس از بحث وگفتگو درباره ی مشکل و یافتن راه حل های مناسب ، آموخته های خود را در مورد فرزندانشان به کار گیرند. آنها آموزش گروهی خانواده را نوعی تعلیم وتربیت گروهی می دانند که دامنه وسیعی را در بر می گیرد و موجب می شود تا اعضای خانواده از این طریق دانش و اطلاعات خود رادر زمینه پرورش فرزندان به شیوه ی مطلوبی گسترش دهند .
طالب زاده(۱۳۸۵) ؛ بیان می کند که در کشور های مختلف به تدریج ۱۵ راهبرد برای اجرای برنامه های آموزش خانواده بوجود آمده است. که این راهبردهای اجرا، برای دسترسی و تحت پوشش قرار دادن بیشتر والدین ، به کار می روند.
این راهبردها به طور خلاصه شامل موارد زیر می باشد :
۱) گروههای آموزشی والدین
۲) مراکز حاوی منابع گوناگون برای آموزش والدین
۳) خبرنامه
۴) برنامه های رادیویی
۵) ملاقات با والدین در خانه
۶) به کارگیری والدین باتجربه تربرای هدایت والدین کم تجربه
۷) برنامه های ارائه شده در بیمارستانها
۸) مقالات روزنامه ها
۹)گروههای حمایت کننده
۱۰) ارائه خدمات حمایتی وهمیاری بین سازمانی
۱۱) گروههای حمایتی
۱۲) ائتلاف هادراجتماع محلی ونیروهای ویژه در انجام وظایف
۱۳) برنامه های یادگیری در منازل
۱۴) گروههای مشاور والدین
۱۵) گروههای تغییراجتماعی(آموزش رهایی بخش)
۲-۶- بخش دوم: طیف دیدگاه های تربیتی
مقدمه :
هریک از ما در دیدن اشیاء شیوه ای خاص خود داریم یا دارای جهان بینی خاص خود هستیم . جهان بینی ما آمیزه ای از ارزشها ، نگرش ها و ادراکات ماست که در سامان بخشیدن به آنچه در پیرامون ما اتفاق می افتد ، ما را یاری می کند این جهان بینی نقشه ای از واقعیت است که از سوابق ، تجربه ها و فرهنگ ساخته شده و زمینه ساز چگونگی دید ما از اشیاء است (جی پی میلر[۳۸]؛ به نقل از مهرمحمدی ،۱۳۸۶) . بنابراین از آنجایی که هر یک از ما وحتی روانشناسان که در حوزه علم رفتار و شناخت آن فعالیت دارند دیدگاه ها و شیوه های متفاوتی نسبت به مطالعه کودک دارد. یکی با زمینه ذهنی فرویدی به رفتار وتربیت کودک می نگرد ، دومی با دیدگاه اجتماعی یا خانوادگی در تحلیل مسائل رفتاری و شناختی کودک به بحث و بررسی می پردازد و سومی با دیدگاهی انسان گرایانه کودک را محور قرار می دهد. بنابراین هریک از والدین نیز با توجه به جهان بینی هایی که نسبت به دنیای کودک دارند ؛ دیدگاه های تربیتی مختلفی را اتخاذ میکنند ولازم است که هریک از والدین از این دیدگاه ها حداقل اطلاعات لازم را در جهت تربیت کودک ونوجوان خود به کار گیرند. زیرا به نقل از حسین نژاد ومجد فر(۱۳۸۸) ؛ کودکان آگاه نیستند و تصمیم گیری های ناآگاهانه ای دارند ولازم است که والدین شرایط برقراری رشد و پرورش کودک خود را به عنوان یکی از راهکار های تربیتی هم چون مراقبت بر پایه مهربانی ، صلابت ، بزرگی واحترام متقابل را پدید آورند. واین امکان پذیر نیست مگر در سایه آموزش های لازم وآشنایی مادران و پدران با دیدگاه های تربیتی و عوامل آموزش وپرورشی و اجتماعی خانواده. بنابراین ما دراین بخش از تحقیق اشاره ای مختصر به طیفی از دیدگاه های تربیتی و صاحبنظران تعلیم وتربیت می پردازیم.
دیدگا های تربیتی که در این بخش از پژوهش مورد بررسی وتحلیل قرار میگیرند عبارتند از : ۱) رفتاری [۳۹] ۲) موضوعی /دیسیپلینی[۴۰]، ۳) اجتماعی[۴۱]، ۴) رشدگرا[۴۲] ، ۵ ) فرایند شناختی[۴۳]، ۶ ) انسان گرایانه[۴۴]، ۷) ماورای فردی[۴۵] یا کل گرا.
در یک سر طیف دیدگاههای تربیتی،دیدگاههای قرار دارند که توجه آنها به ابعاد بیرونی (مانندرفتار دانش آموزان ) معطوف است.در انتهای دیگر طیف ، تأکید بیشتری برابعاد درونی (مانند افکار ، احساسات وانگاره ها) قرار دارد. در میانه طیف دیدگاههای قرار گرفته اندکه کانون توجه خود را تعامل میان ابعاد بیرونی ودرونی قرار دارند(مهر محمدی،۱۳۸۶).
۲-۶-۱- دیدگاه رفتاری :
این دیدگاه باروشهای خاص یادگیری که به رفتار های مشخصی منجر می شود سروکار دارد ، در این دیدگاه مهمترین چیز رابطه بین محیط ورفتار است تغییراتی که در محیط ایجاد می شوند به تغییر در رفتار می انجامند(سیف،۱۳۸۷) از این دیدگاه در برنامه های آموزش وپرورش کودکان استثنایی برای دانش آموزان عقب مانده ذهنی نیز استفاده شده است. در این برنامه ها موضوع یا تکلیف های یادگیری معمولاً به اجزاء کوچکتر شکسته می شوند. در دیدگاه رفتار گرایی ، توصیف رفتار فرد در قالب های مشخص از آنجا که آنرا قابل مشاهده ساخته ، تهیه یک برنامه برخوردار از ساخت و بافت از پیش تعیین شده را نیز ممکن می سازد (مهر محمدی ،۱۳۸۶)
. از اصول اساسی مورد توجه این دیدگاه این است که ؛ اولاً ، تقریباً همه رفتار های انسان یادگرفتنی است و دوم اینکه توجه به عینیت ، [محیط بیرونی فرد] هدف اصلی روانشناسی است (کدیور،۱۳۸۶) .از برجسته ترین سخنگویان این دیدگاه اسکینر[۴۶] است.” وی کلیه رفتار ها را به دو دسته کنشگر[۴۷](یا رفتار فعال) که بوسیله یک محرک شناخته شده فراخوانده نمی شود بلکه صرفاً از جاندار صادر می شود و پاسخ گر[۴۸]که بوسیله یک محرک شناخته شده فراخوانده یا ایجاد میشود ، تقسیم کرده است” (سیف،۱۳۸۷). هر چند برخی از آثار او جنجال بر انگیز بوده ، با انطباق دیدگاه رفتار گرایی با موقعیت های گوناگون ، برنامه هایی برای خود کنترلی ، آموزش رفتارجرأت آمیزی وکاهش فشار روانی تهیه شده است.(مهر محمدی،۱۳۸۶).
۲-۶-۲- دیدگاه شناختی :
اطلاعات حاصل ازمطالعه رشد وتحول کودک از آن نظر با اهمیت است که به شکل گیری تدابیر تربیتی کمک می کند و راههایی را به مربیان و والدین نشان می دهد که شرایط لازم را برای رشد و شکوفایی کودکان و نوجوانان فراهم می آورد. در عین حال ، یکی از انگیزه های روانشناسانی که در این زمینه مطالعه می کنند این است که در زمینه ی پیچیدگی های رشد و تحول انسان دانش پایه را فراهم کنند . یکی از معروفترین نظریه های روانشناسان مربوط به دیدگاه شناختی ، نظریه پیاژه است . نظریه پیاژه نه تنها در روانشناسی و نیز در بررسی تحول شناختی کودک دارای منزلتی استثنایی است ، بلکه تأثیرات ژرفی برتعلیم وتربیت داشته است. پیاژه با تأکید بر فعالیت های خود انگیخته کودکان و با مردود شمردن آزمونهایی که مبتنی بر یک جواب صحیح است ، در انتخاب روش مناسب برای کشف ماهیت تفکر کودک تلاش کرد و توانست روش دقیقی برای پیگیری تفکر کودک برگزیند که به روش بالینی مشهور است. این روش ، از معایب آزمونها و مصاحبه به دور است واز وابستگی کودک وآزمایشکر به روابط کلامی تا حد ممکن می کاهد.