۲-۷-۷- گونه‌های مهم جنس آویشن در ایران
۱۴ گونه آویشن گزارش شده در ایران، بیشترین پراکندگی را در شمال و غرب کشور دارند که۱۱ گونه آن در استان‌های غربی، ۱۰ گونه در استان‌های شمالی، ۷ گونه در مرکز، ۲ گونه در کرمان و ۱ گونه دیگر در فارس وجود دارد [۴۳].
۲-۷-۸- اثر آویشن بر عملکرد و سیستم ایمنی جوجه‌های گوشتی
جامرز و همکاران (۲۰۰۳)، گزارش کردند که عصارههای گیاهی استخراج شده از گیاهان نعناع و آویشن، تعداد کل باکتری‌های اشریشیاکلی و کلستریدیوم را در روده جوجه‌های گوشتی کاهش دادند. استفاده از گیاه آویشن باعث تحریک ترشح بیشتر آنزیمهای گوارشی مانند آمیلاز، پروتئاز و لیپاز و در نتیجه، باعث افزایش قابلیت هضم مواد مغذی جیرههای غذایی میگردد. گیاهان دارویی از جنبههای مختلف بر عملکرد و کیفیت لاشهی جوجه‌های گوشتی اثر دارند. مواد موثره موجود در این گیاهان از قبیل کاراکرول اثر تحریکی بر افزایش ترشحات شیرابههای گوارشی اندام‌هایی مانند لوزالمعده و کبد دارد و ترشح کافی این شیرابهها موجب هضم، جذب و سوخت و ساز بهتر مواد مغذی شد. اثر سودمند ترکیبات آنتی‌اکسیدانی گیاهان دارویی بر پرزهای روده‌ای از طریق فعالیت آنتی‌اکسیدانی بین سلولی صورت می‌گیرد که باعث بهبود جذب مواد مغذی در روده می‌شود [۱۲۷].
وساک و همکاران (۲۰۰۸)، گزارش دادند که گیاهان حاوی تعدادی از عوامل موثر زیستی مانند آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، بیوفلاوین، گلوکوزیدها و سیلاژها هستند که در ساز و کار عمل گیاهان در بدن موجودات مصرف کننده تأثیرگذار میباشند [۱۴۷]. در مطالعهای که از ۲۰۰ قسمت در میلیون اسانس دارچین وآویشن و۱۰۰ قسمت در میلیون اسانس دارچین و آویشن به طور جداگانه و گروه شاهد استفاده شد، مشاهده شد که گروههای تغذیه شده با اسانس این گیاهان بهطور معنیداری غلظت کلسترول و نسبت هتروفیل به لنفوسیت پایینتری داشتند و گلبول‌های سفید خون، هماتوکریت و گلبولهای قرمز خون در مقایسه با گروه شاهد بالاتر بود [۴۹]. در آویشن ترکیب ۵- متیل ۲-۱-متیل اتیل فنل خاصیت ضد باکتریایی دارد و روش عمل آنتی‌بیوتیکی عصارههای گیاهی از طریق اعمال تغییراتی در تراوایی دیوارهی سلولی میباشد، استفاده از آویشن خشک باعث بهبود ایمنی و افزایش طول روده، عمق و تعداد پرزها و در نتیجه با افزایش سطح تماس، باعث بهبود جذب مواد مغذی می‌شود [۴۹]. جامرز و همکاران (۲۰۰۵)، گزارش کردند تغذیه جوجه‌های گوشتی با عصارههای گیاه آویشن باعث افزایش وزن در مقایسه با گروه شاهد شد. به نظر می‌رسد که وجود ترکیباتی مانند کاراکرول در عصاره گیاه آویشن از طریق تحریک تولید و ترشح شیرابههای گوارشی، بر هضم و جذب مواد مغذی و افزایش وزن اثر داشت [۱۰۱]. هرناندز و همکاران (۲۰۰۴)، نشان دادند که استفاده از عصاره آویشن و رزماری باعث رشد سریع تر، بهبود هضم روده ای، قابلیت هضم نشاسته وقابلیت استفاده از ماده خشک جیره های غذایی در جو جه های گوشتی می گردد. نجفی و همکاران (۲۰۰۸)، نشان دادند که استفاده از روغن اسانسی آویشن، در جیره های غذایی در جوجه های گوشتی اثرات مثبتی بر عملکرد آنها در کل دوره پرورشی ندارد[۱۰۱].به این نتیجه رسیدند که عصاره های گیاهی استخراجی از گیاه آویشن و نعناع تعداد کل اشریشیاکلی وکلستریدیوم را در روده مرغ های تخم گذار کاهش می دهد.اثرات آنتی بیوتیکی، ضدکوکسیدیایی،ضد قارچی وضداکسیداسیونی روغن آویشن به اثبات رسیده است ] ۹۷ [. در تحقیقی دیگر در جوجه‌های یک روزه نر نژاد لوهمن که جیره ای بر پایه ذرت – سویا همراه با روغن های فرار آویشن، زیره سیاه، گشنیز، سیر وپیاز ( در ۴ سطح ۰، ۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلی گرم بر کیلو گرم ) برای ۶ هفته دریافت کردند، میانگین افزایش وزن تحت تأثیر تیمار قرار نگرفت]۱۸۷ [. پونه در جیره جوجه های گوشتی در مقایسه با آویشن در غلظت ۲۰۰ میلی گرم بر کیلو گرم با کاهش وزن و مصرف خوراک همراه بود، اما باعث بهبود نرخ ضریب تبدیل خوراک گردید. کاوراکرول باعث افزایش راندمان مصرف خوراک و بهبود خصوصیات لاشه شد ]۱۱۸ . [
۲-۷-۹- اثر آویشن بر فراسنجه‌های بیوشیمیایی خون
مهمترین اجزای تشکیل دهنده عصاره آویشن شامل تانن‌ها، ساپونین‌ها، گلیکوزیدها و اسانس‌ها هستند.اجزای اصلی تشکیل دهنده اسانس آویشن تیمول، کارواکرول، پاراسیمول، لینالول وسینئول هستند.ساپونین ها می توانند باعث کاهش سطح کلسترول شوند [۱۸۳].
کارواکرول غلظت تری گلیسرید های پلا سما را کاهش می دهد [ ۱۱۸[. عصاره آویشن درصد هماتوکریت و میزان هموگلوبین را بهبود داد، [۲۵ ]. استفاده از کارواکرول(از مواد موثر آویشن)باعث تحریک رشد و تکثیر لاکتوباسیلوس ها می شود . لاکتو باسیلوس نقش مهمی در بهبود فاکتور های خونی وکاهش لیپید های سرم دارد [ ۱۱۸[. براساس تحقیقات به عمل آمده، پونه کوهی، آویشن، اکلیل کوهی، رازیانه، زردچوبه، گشنیز، زیره سیاه و سبز و ترخون موادی به نام ترپنویید دارند که می توانند بر ضد رشد توده های مضر عمل کنند و همچنین سبب کاهش چربی بد خون گردند. گیاهان و روغن های ضروری حاصل از این گیاهان به عنوان کاهنده کلسترول و حفاظت در مقابل سرطان حائز اهمیت بسزائی هستند[۱۶]. لی و همکاران (۲۰۰۳) بیان کردند که تیمول و کارواکرول دارای فعالیت ضد میکروبی است. و همچنین گزارش کردند که تیمول و کارواکرول در غلظت های جیره ای ۱۵۰ قسمت در میلیون (پی.پی.ام) کلسترول سرم در جوجه های لگهورن را کاهش می دهد.کارواکرول موجود در جیره کاهنده تری گلیسرید پلاسما می باشد]۱۱۸ .[ وجود تیمول و کارواکرول در گیاهان داروئی و بالا رفتن سطح الیاف خام جیره های غذایی در موقع استفاده از این گیاهان را دلیل بر این علت می داند. و چون وجود الیاف خام بالا، باعث افزایش دفع صفرا شده و این کار می تواند موجب کاهش سطح کسترول خون شود] ۱۶٫[
۲-۸- گل گاو زبان
گیاه دارویی گل گاو زبان (Echium amoenum) از تیره Boraginaceae، دو ساله یا پایا و پوشیده از کرک‌های نرم و نازک یا بلند و ابریشمی است که از برجستگی‌های غده می‌روید. ساقه این گیاه ایستاده، برگ به طور معمول دارای رگبرگ‌های منفرد، برگ‌های پایینی کشیده و دارای نیزه‌های دمبرگ‌دار و در انتها کند، و بالایی‌ها تخم مرغی، بدون دم برگ، در انتها نوک تیز می باشند. گل گیاه به طول ۳ سانتی‌متر و پهنای ۱۲ میلیمتر و به صورت قیفی شکل می‌باشد که در ماه اردیبهشت، به تعدادکم بر روی ساقه ظاهر می‌شود و تا تیر ماه رویش گل ادامه دارد [۲۵]. گل آن دارای کاسه خشن با تقسیمات نیزه‌ای و پایا، جام بزرگ سه برابر بلندتر از کاسه، در ابتدا رنگ آن آبی مایل به ارغوانی که در حالت پلاسیدگی و خشک شدن به بنفش قرمز تغییر رنگ می‌دهد. گلبرگ پوشیده از کرک‌های کم، پرچم‌ها محتوی درون جام، خامه کرک‌دار و دو شاخه می‌باشد همچنین گل به صورت فندقه، بزرگ، نوک تیز و جوشدار می‌باشد [۳۱]. این گیاه در اغلب نقاط اروپا، مدیترانه، آفریقای شمالی و ایران می‌روید. خواص دارویی این گیاه اولین بار توسط رومی‌ها در اوایل قرن سوم میلادی شناخته و به اروپا معرفی شد. هومر شاعر و مورخ یونانی از این گیاه به عنوان شادی آور و غم زدا نام برده است. در متون طبی قدیم ایرانی– اسلامی نیز به اثرات درمانی این دارو اشاره شده است که «گیاه طبع گرم دارد، گل های آن لطیف و بسیار مفرح است. جهت امراض سرسام، برسام، جنون، وسواس، خفقان، مالیخولیا و سرفه موثر است [ ۲۸]. خراسانی، دیگر پزشک مشهور ایرانی در کتاب مخزن‌الدیه، گاو زبان را به عنوان علاجی برای سرفه، گلو درد، ذات الریه، تنگی نفس و درمان طیفی از تب‌های بثوری کودکان معرفی کرد [۱۷]. این گیاه در طب سنتی به عنوان آرام بخش، مدر، معرق، رقیق‌کننده خون و در درمان سرما‌ خوردگی استفاده می‌شود. تاکنون در تحقیقات داروشناسی،اثر ضد اضطرابی و آرام بخشی، کاهش درد ناشی از التهاب و آنتی‌اکسیدانی برای گاو زبان به اثبات رسیده است[ ۱۶۱ و۱۶۹ و ۱۶۲ و ۱۷۹]. گل گاو زبان دارای ۵/۰-۳/۰ درصد موسیلاژ، ۱۵/۰ درصد فلاونوئید و ۴۳/۱۳ درصد آنتوسیانین و آگلیکون دلفینیدین و سیانیدین و مقدار کمی آلکالوئید از دسته پیرولیزیدین است. از گذشته‌های دور این گیاه توسط مردم برای رفع عوارض زکام، سرما خوردگی، افزایش دهنده فشار خون،آرام بخش و معرق به صورت سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. از این لحاظ باید آن را یک گیاه دارویی اصیل ایرانی دانست [امین، ۱۳۷۶]. تحقیقات جدید در خصوص خواص درمانی گل گاو زبان نشان داد که این گیاه باعث افزایش توان سیستم ایمنی بدن شد [۵۱] و دارای موادی مانند پیرو لیزیدین،کینون و کینوفوران می‌باشد که دارای اثر ضد میکروبی و ضد عفونی کنندگی می‌باشند [۶۴]. عصاره گل گاو زبان دارای خاصیت ضد التهابی و ضد افسردگی نیز می‌باشد [۱۶۵].

جدول ۲-۳- ترکیبات شیمیایی و موثره گل‌گاو زبان [۴۲ و ۹۴]
ترکیب مقدار
موسیلاژ (درصد) ۵/۰-۳/۰
فلاونوئید (درصد) ۱۵/۰
آنتوسیانین، آگلیکون دلفینیدین، سیانیدین و کینون (درصد) ۴۳/۱۳
پروتئین خام (درصد) ۵۰/۱۱
چربی خام (درصد) ۵۰/۳
دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.