گوشت مرغ از نظر ترکیب پروتئین و تناسب و تعادل اسید آمینههای ضروری، در مقایسه با گوشت قرمز کمبود ندارد، با این تفاوت که میزان کلسترول آن کمتر، نسوج آن نرمتر و سهلالهضمتر از سایر گوشتها میباشد. از نظر مسائل اقتصادی و سهولت تهیه، نیز نگهداری و پرورش طیور برای تولید گوشت بهخصوص در شرایط خاص کشور ما قابل توصیه میباشد [۲۶].
۲-۱-۳ – سرعت رشد
از نظر سرعت رشد شاید هیچ دامی را نتوان با طیور مقایسه نمود. بهعنوان مثال امروزه نژادهای مخصوصی از جوجه گوشتی در بازارهای دنیا و ایران وجود دارد که در مدتی در حدود ۴۰ روز جوجه یک روزه ۴۰ گرمی به نیمچه گوشتی ۲ کیلویی تبدیل می‌شوند. به عبارت دیگر در این مدت محدود ۵۰ برابر وزن اولیه خود رشد می‌کنند. بدین ترتیب با پرورش طیور به سرعت میتوان گوشت مورد نیاز جامعه را تأمین کرد [۲۶]
۲-۲- دستگاه گوارش طیور
دستگاه گوارش طیور در مقایسه با دستگاه گوارش سایر حیوانات تفاوت ویژه‌ای دارد. اندازه دستگاه گوارش طیور، به اندازه جثه، نوع و میزان غذای مصرفی و گونه پرنده وابسته است. دستگاه گوارش در مرغ‌های مادر، بزرگتر از جوجه‌های گوشتی است. همچنین در بعضی پرندگان مانند شتر‌مرغ دستگاه گوارش نسبت به جثه بسیار بزرگ‌تر از پرندگان کوچک می‌باشد. بروس دستگاه گوارش مجرائی است که به محیط خارج دنیای متابولیک حیوان ارتباط دارد. تکامل و آناتومی دستگاه گوارش تا حد زیادی نوع غذائی را که برای حیوان مفید است مشخص می‌کند [۹]. دستگاه گوارش به عنوان یک اندام پشتیبان، جهت افزایش بازده هضم و جذب مواد مغذی و فراهم نمودن نیاز اندامهایی از جمله ماهیچهها در آغاز زندگی نقش مهمی دارد[۱۷۱]. غذای طیور باید از قابلیت هضم بالایی برخوردار باشد. این دستگاه از مجرای گوارشی و غدد ضمیمه تشکیل شده است. لوله گوارشی خود شامل دهان، مری، چینه‌دان، پیش معده، سنگدان، روده کوچک، رودههای کور، روده بزرگ و معقد میباشد. وظیفه دستگاه گوارش هضم و جذب مواد مغذی موجود در خوراکها است [۱۳].
۲-۲-۱- دهان (حفره دهانی- حلقی)
دهان در طیور فاقد لب و دندان است و کام نرم در طیور وجود ندارد [۱۲]. حفره‌های دهانی در این حیوانات به وسیله منقارها از محیط بیرون جدا می‌شود. منقارها به صورت ۲ منقارسخت و شاخی هستند که بر روی هم قرار گرفته و از عقب به هم متصلند. منقار پایین به استخوان دندانی پایین(آرواره پایین) و منقار بالا که انتهای نوک آن مقداری به طرف پایین خمیده است به استخوان فک بالا متصل می‌باشد. سوراخ بینی در طیور در سطح پشتی منقار بالا قرار دارد. بنابراین حفره دهانی در طیور از بالا به وسیله کام سخت و از طرفین به وسیله گونه‌ها و در جلو به وسیله منقار‌ها محدود می‌شود. کام سخت در سقف حفره دهان دارای سوراخی در وسط است که به حفره های بینی ارتباط دارد. در پرندگان هر دو فک بالا و پایین متحرک بوده اگر چه حرکت فک بالا بسیار کمتر است [۴۰].
۲-۲-۲- مری و چینه‌دان
لوله‌ای است قابل انعطاف و عضلانی که از حلق تا پیش معده ادامه دارد. این لوله در اواسط مهره‌های گردن (مجاور مهره پنجم گردن) پهن شده، کیسه‌ای به نام (چینه دان) را به وجود می‌آورد. دیواره مری و چینه دان از سه لایه تشکیل شده است که به ترتیب از خارج به داخل عبارتند از : لایه سرورزی، لایه عضلانی (طولی و حلقوی) و لایه مخاطی.
سطح داخلی چینه دان از سلول های مخاطی پوشیده شده است. این سلول ها دارای ترشحات مخاطی می باشند که ترشحات آن‌ها موجب لغزنده شدن و تسهیل عبور غذا از این مجرا خواهد شد [۳۵]. وظیفه اصلی چینه‌دان ذخیره غذا است هر چند که ممکن است عمل هضم روی غذا به مقدار جزیی در چینه‌دان انجام شود. به علت عدم جویدن و توقف غذا در دهان طیور، تأثیر بزاق حیوان در هضم غذا در چینه‌دان انجام می‌شود. اندازه و شکل چینهدان بر حسب عادات تغذیه‌ای و نوع پرنده متفاوت است. این عضو ممکن است یک قسمتی، دو قسمتی و یا دوکی شکل باشد [۵۸].چینهدان تعدادی از پرندگان دانهخوار، دو قسمتی و بزرگ و در برخی از آن‌ها بسیار حجیم است. این عضو در پرندگان دیگری نظیر جغد و پرندگان حشره خوار یا وجود ندارد و یا در صورت وجود، رشد ناچیزی دارد. اندازه چینهدان در بین نژادهای مرغ و حتی بین جنسهای نر و ماده یک نژاد تفاوتهای قابل توجهی دارد نقش اصلی چینهدان ذخیره مواد غذایی است. چینهدان در تعدادی از گونههای پرندگان، به خصوص در خانواده کبوترها، مولد شیره مخصوص چینهدان است و تکثیر سلولهای مخاطی و تولید شیره توسط هورمون پرولاکتین صورت گرفته و کنترل میشود. این پرندگان، شیره را در چینهدان به دهان بازگردانده و جوجهها را به وسیله آن غذا میدهند. ساختمان میکروسکوپی چینهدان مشابه این ساختمان در مری است[۳۵].
۲-۲-۳- معده
معده در طیور شامل دو قسمت است: ۱-پیش معده (معده غده ای) ۲- معده ماهیچه‌ای یا سنگدان
۲-۲-۳-۱- پیش معده (معده غده‌ای)
عضوی دوکی شکل است که در قسمت چپ حفره بدن قرار دارد. کار اصلی معده حیوانات را در طیور، پیش معده انجام می‌دهد. در سطح داخلی پیش معده طیور برجستگی هایی وجود دارند که دارای غدد ترشحی هستند که به داخل پیش معده می‌ریزند. این ترشحات شامل اسید معدی و آنزیم‌های هضم کننده پروتئین می‌باشند [۳۵].
۲-۲-۳-۲- سنگدان (معده ماهیچه‌ای)
دیواره معده ماهیچه‌ای بسیار سفت و ضخیم است ولی ضخامت آن در سطح پشتی بیشتر از سطح شکمی آن می‌باشد که در حفره شکمی در زیر استخوان خاجی قرار دارد. دیواره داخلی آن از لایه ضخیمی از بافت مخاطی تشکیل شده و محکم به لایه زیرین خود (لایه عضلانی) چسبیده است. [۵۸ ]. نقش این عضو در گوارش پرندگان بسیار مهم است، زیرا همان طور که گفته شد طیور فاقد دندان یا عضو خردکننده غذا می‌باشند، بنابراین پس از آن که غذا داخل چینه دان نرم و در داخل پیش معده با شیره معده مخلوط شد، در داخل سنگدان به وسیله حرکات شدید و انقباضات عضلات خرد می‌شود.
۲-۲-۴- روده باریک
روده باریک بعد از سنگدان قرار گرفته و مانند روده باریک حیوانات پستاندار از سه قسمت دئودنوم (دوازدهه)، ژژنوم و ایلئوم تشکیل شده است. در رودهی باریک هورمونهایی ترشح می‌شوند که به طور عمده در تنظیم اعمال معدی-رودهای مؤثر هستند. جذب اکثر عناصر غذایی در رودهی باریک صورت میگیرد [۱۲].
اعمال روده باریک هضم آنزیمی و جذب فرآوردههای نهایی هضم میباشد. در بین گونههای مختلف، روده باریک نسبت به سایر اندامهای پیشین از لحاظ شکل و عملکرد، کمتر تغییر کرده است و این ناشی از آن است که محتویات مختلف غذاهای متفاوت به وسیله پیش معده و سنگدان به صورت یکنواخت و معلق در مایعی به نام «کیم[۱]» ، تبدیل می‌شود. دوازدهه از سنگدان شروع و حلقهای را در اطراف پانکراس (لوزالمعده) تشکیل میدهد. مجاری صفراوی و لوزالمعده به دوازدهه وارد میشود. قسمت انتهایی خم دوازدهه ژژونوم است که در نهایت به ایلئوم میپیوندد. تمایز بافت‌شناسی این سه قسمت نامشخص است و برای تمایز آن‌ها از خصوصیات آناتومیکی ماکروسکوپی استفاده میشود. با این تعریف محل اختتام دوازدهه در نقطهای است که رودهی کوچک از اتصال با لوزالمعده جدا میشود. ژژونوم از انتهای دوازدهه شروع و به زائده ویتیلن (مکل) ختم میشود. این زائده باقیمانده کیسهی زرده است و تقریباً در میانه روده باریک قرار دارد. سرانجام ایلئوم از محل زائدهی ویتیلین تا محل اتصال روده باریک امتداد مییابد [۲۱].
۲-۲-۵- روده بزرگ
روده بزرگ در طیور شامل یک جفت زایده به نام روده کور (سکوم) و یک بخش کوتاه و مستقیم به نام راست روده (رکتوم) است که به کلواک ختم می‌شود. روده کور از رکتوم منشأ و بلافاصله پس از محل اتصال روده کوچک و رکتوم قرار دارد[۱۲]. این قسمت در حقیقت محل ریختن بقایای هضم نشده غذا است. غذای هضم نشده بوسیله حرکات روده بزرگ به طرف کلواک رانده می شود.
۲-۲-۶- روده کور
روده کور به صورت دو زایده به طول ۱۴ تا ۲۳ سانتیمتر در دو طرف راست روده قرار دارد. این دو زایده در محل اتصال روده باریک به روده فراخ به آن ها متصل می‌شوند. [ ۱۲].
۲-۲-۷- کلواک
کلوآک آخرین قسمت دستگاه گوارش طیور و حفره مشترک بین دستگاه تولید مثل، دفع ادرار و مدفوع می‌باشد. کلواک شیپوری شکل و دارای دو ناحیه گوارشی و ادراری– تناسلی است. ناحیه گوارشی آن به راست روده متصل و محل تجمع مدفوع می‌باشد. در انتهای این ناحیه اسفنگتری وجود دارد که باعث نگهداری و تجمع و دفع مدفوع می‌شود.کلواک محلی است که از یک طرف بقایای هضم نشده غذا (مدفوع) و ادرار و از طرفی نیز محل اتصال مجرای تناسلی و محل ریخته شدن اسپرم در آن می‌باشد. نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که چون طول دستگاه گوارش پرندگان کم می‌باشد لذا زودتر گرسنه می‌شوند و نیاز به غذا خوردن در آن‌ها دارای دوره کوتاه‌تری است [ ۱۲].
۲-۲-۸- طحال
طحال بزرگترین عضو لنفاوی است و اعمال متعددی را از جمله تولید سلول های خونی (لنفوسیتها )، متابولیسم هموگلوبین و آهن، انهدام گلوبول‌های قرمز، تصفیه خون، ذخیره خون، فاگوسیتوز و واکنش های ایمنی را برعهده دارد. می‌توان گفت مهمترین عمل طحال تصفیه ایمونولوژیک خون است [ ۲۲]. طحال اندامی لنفاوی است که به سیستم گردش خون وابسته است. طحال پرندگان تقریبا کروی شکل و در سایر گونه‌ها کشیده است. طحال جایگاه نگهداری و انباشت خون است و اندازه آن در هر زمان می تواند متفاوت باشد. همچنین طحال مکان اصلی پاسخ های ایمنی در مقابل آنتی ژن‌های حمل شده در خون است [۴۱].
۲-۲-۹- بورس فابرسیوس
این اندام کیسه‌ای در انتهای کلواک طیور و در سطح پشتی آن وجود دارد که محل تکامل لنفوسیت‌های B است و در داخل آن چین‌های طویلی به نام پلیکا[۲] یا پلیسه مشاهده می‌شود. به طور معمول تعداد این چین‌ها ۱۰ الی ۱۲ عدد می‌باشد. سطح رویی این چین‌ها را بافت پوششی استوانه‌ای شبه مطبق پوشانده است. این بافت پوششی در نواحی اتصال هر گره لنفاوی با آن تغییر شکل داده و به بافت پوششی استوانه‌ای ساده‌ای به نام اپیتلیوم وابسته به فولیکول تبدیل می‌شود. اپیتلیوم وابسته به فولیکول پل ارتباطی میان محتویات داخل بورس و فولیکول‌های لنفاوی است [ ۲۲].
۲-۳- تیموس
تیموس عضو لنفاوی اولیه‌ای است که لنفوسیت‌های Tدر آن بالغ می‌شوند. غده تیموس معمولاً از دو بخش و هر بخش از بخش‌های کوچکتری تشکیل شده است. بخش کورتکس شامل از لنفوسیت‌های به هم فشرده و بخش مدولای تیموس از سلول‌های پوششی و لنفوسیت‌های پراکنده است. سلول‌های پوششی تیموس، هورمون‌های تیموس را می‌سازند که در تکامل لنفوسیت‌های T دخالت دارند [۴۱]. این عضو در پرندگان به صورت یک جفت در طرفین گردن و در امتداد ورید وداج واقع شده و هر یک، از چندین لوب تشکیل شده است که با فاصله از یکدیگر قرار دارند. رنگ لوب‌های تیموس قرمز تا زرد است. در طیور بالغ به طور معمول هر تیموس از ۳ تا ۸ لوب با اندازه‌های متفاوت تشکیل شده است. تیموس بر خلاف سایر ارگانهای لنفاوی فاقد فولیکول لنفاوی است. به علاوه تنها عضو لنفی است که از دو منشأ رویانی ساخته شده است. بعضی از هورمون‌های جنسی در تحلیل تیموس نقش دارند و بافت چربی جایگزین آن می‌شود. اجزای اصلی سازنده تیموس لنفوسیت‌ها، سلول‌های دندریتی، سلول‌های پوششی و تعداد کمی ماکروفاژها هستند. سطح خارجی تیموس توسط کپسولی از رشته‌های ضخیم همبندی پوشیده می‌شود. بافت همبند کپسول در نزدیک غده از جنس بافت همبند سست شده که به داخل غده وارد و آن را به لوبول‌های ناقصی تقسیم می‌کند. هر لوبول از دو بخش قشری و مرکزی تشکیل شده است. لوبول‌های تیموس بسیار فعالند و لنفوسیت‌ها در بخش قشری به طور مداوم تولید می‌شوند، بسیاری از آن‌ها به مرکز تیموس می‌آیند و از طریق گردش خون از تیموس خارج می‌شوند [۲۲].
۲-۴- میکروفلور طبیعی دستگاه گوارش طیور
پیش از تفریخ، لوله دستگاه گوارش طیور عاری از میکروب می باشد[۱۶۶]. ۵ تا ۶ ساعت پس از تفریخ، مدفوع طیور حاوی جمعیتی در حدود ۱۰۱۰ – ۱۰۹ در هر گرم از مواد هضمی می‌باشد [۱۷۶]. میکروفلور طبیعی دستگاه گوارش را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد. گروه عمده یا غالب (بیش از ۹۰ درصد) و مطلقاّ بی‌هوازی هستند نظیر لاکتو باسیل‌ها، بیفیدوباکتریوم ها و باکتریوئیدها. گروه دوم گروه همراه که کمتر از ۵ درصد بی‌هوازی اختیاری مانند ای‌کولای و انتروکوکوس و گروه سوم که کمتر از۱ درصد از آن‌ها را تشکیل می‌دهند نظیر کلستریدیوم‌ها و استافیلوکوکوس‌ها. تعداد هر گروه از باکتری‌ها به طور سریعی با رشد حیوان افزایش پیدا می‌کنند [۱۲۵]. به دلیل pH پایین‌تر و عبور سریعتر مواد هضمی در معده و بخش بالایی روده کوچک، این قسمت‌ها به نسبت حاوی تعداد کمتری باکتری هستند و لاکتو باسیلوس و استرپتوکوکوس مقاوم به اسید در این بخش‌ها غالب می‌باشند. ایلئوم دارای میکروفلورای گوناگون با تعداد بیشتری سلول‌های باکتریایی می‌باشد چون در این قسمت سرعت عبور مواد هضمی کمتر می‌باشد [۸۸]. اولین فایده میکرو فلور طبیعی روده‌ای، مقاومت در برابر تشکیل کلونی توسط باکتری‌های بیماری‌زا و میکروب‌های خارجی می‌باشد [۸۸ و ۱۷۶]. دومین سودمندی میکروفلور طبیعی این است که باعث تحریک توسعه سیستم دفاعی روده‌ای میزبان شامل لایه مخاطی، اپیتلیال تک لایه‌ای و لامینا پروپریا با سیستم سلول‌های ایمنی که در زیر اپیتلیوم قرار دارند، می‌شود[۱۲۵]. فایده دیگر میکرو فلور طبیعی روده تأمین مواد مغذی می‌باشد که توسط میکرو فلور تولید می‌شود و مورد استفاده میزبان قرار می‌گیرد. این مواد مغذی شامل اسیدهای چرب زنجیر کوتاه، اسیدهای آمینه و ویتامین‌های گروه B و K می‌باشد [۱۷۶] .باکتری‌های همزیست با میزبان در جوجه‌های گوشتی، لاکتات، استات، پروپیونات و بوتیرات تولید می‌کنند[۱۹۱]. این اسیدهای چرب در تأمین انرژی برای حیوان نقش دارند. اسیدهای چرب زنجیر کوتاه تکثیر سلول های اپیتلیال دستگاه گوارش را تحریک می‌کنند و اندازه پرزها را افزایش و درنتیجه سطح جذبی روده را افزایش می‌دهند [۱۶۶].
با وجود این مزیت‌ها، میکرو فلور طبیعی هزینه‌هایی نیز برای حیوان به همراه دارد. این نکته به طور عموم پذیرفته شده است که بسیاری از گونه‌های باکتری با میزبان برای مواد مغذی رقابت می‌کنند[۱۸۶]. باکتری‌های تخمیر کننده اسیدهای آمینه، کاتابولیت‌هایی سمی تولید می‌کنند که بر تخریب و دوباره‌سازی سلول‌های روده‌ای و عملکرد رشدی حیوان موثر است[۸۶]. گزارش شده است آمونیاکی که از طریق دآمیناسیون اسیدهای آمینه و هیدرولیز اوره تولیدمی شود درغلظت‌های بالا روند رشد پرنده را کند می‌کند [۱۸۶]. هدف نهایی دستکاری میکروفلور طبیعی روده از طریق جیره، دستیابی به میکروفلور بهینه (حد اکثر سودمندی با حد اقل هزینه) می‌باشد.
۲-۵- مواد افزودنی در تغذیه طیور
گوشت طیور حدود ۲۷ درصد از گوشت مورد نیاز دنیا را تأمین می‌کند، و میزان پروتئین آن حدود ۲/۲۰ درصد می‌باشد. هر شخص روزانه به ۷۰-۶۰ گرم پروتئین نیاز دارد که حدود یک سوم آن باید از منابع حیوانی تأمین شود. پس طیور به دلیل تأمین کنندگی بخش مهمی از پروتئین مورد نیاز انسان سلامت در تغذیه آن حائز اهمیت بسزائی است. حدود ۷۰-۶۰ درصد هزینه یک واحد دامپروری یا مرغداری مربوط به تغذیه آن می‌باشد و مابقی آن به مدیریت دامدار بر می‌گردد. با در نظر گرفتن رشد فزآینده جمعیت در جهان و کاهش زمین‌های زیر کشت جهت تولید خوراک طیور، استفاده از مواد افزودنی به عنوان یک راه حل در به کارگیری هر چه بهتر خوراک می‌تواند مد نظر قرار گیرد. امروزه از مواد افزودنی خوراکی ضد میکروبی، به طور گسترده‌ای در پرورش حیوانات مزرعه‌ای برای افزایش بهره‌وری و فراهم نمودن شرایط اکولوژیکی مناسب سیستم گوارشی به منظور افزایش سرعت رشد، کاهش هزینه‌های خوراک، کاهش ریسک و خطر بروز بیماری‌ها استفاده می شود [۳۰]. افزودنی‌های خوراکی ترکیب یا مخلوطی از ترکیبات مغذی یا غیر مغذی هستند که به خوراک اصلی یا اجزای آن به منظور انجام یک وظیفه خاص و معمولاً به مقادیر اندک اضافه می‌شود. افزودنی‌ها موادی هستند که به میزان خیلی کم در جیره طیور به کار می‌روند و استفاده از آن‌ها به دلیل تأمین هیچکدام از نیازمندی‌های مواد مغذی دام نمی‌باشد [۷۶]. اضافه کردن هر افزودنی به جیره طیور در جهت بهبود عملکرد و تأمین سلامت می‌باشد. تأمین سلامت طیور از یک سو باعث افزایش راندمان می‌شود که سود اقتصادی بیشتری را در پی دارد و از سوی دیگر می‌تواند تضمین کننده سلامت مصرف کننده باشد. اثرات سودمند دیگر استفاده از افزودنیها در حیوانات مزرعهای، بهبود مصرف خوراک، افزایش ترشحات هضمی و تقویت سیستم ایمنی میباشد [۷۳]. افزودنیهای غذایی در طراحی بهترین و کارآمدترین جیرههای غذایی از جایگاه بسیار ارزشمندی در تغذیه طیور برخوردارند. این افزودنیها نه تنها سبب تحریک رشد و بهبود بازده غذایی طیور میشوند بلکه در سلامتی پرندگان نیز نقش ارزندهای ایفا میکنند [۱۵۲]. امروزه به منظور تحریک رشد، تقویت سیستم ایمنی، رفع کمبودهای غذایی و پیشگیری از بیماریها از مواد افزودنی درجیره طیور استفاده میشود [۱۹۶].
با توجه به بالا بودن سرعت رشد در جوجه‌های گوشتی و ضرورت رشد مناسب دستگاه گوارش (کمی و کیفی) و به منظور استفاده بهینه از خوراک و ایجاد شرایط مناسب جهت بالفعل نمودن پتانسیل ژنتیکی پرنده، ضروری است که مواد افزودنی مناسبی با توجه به طبیعت و متابولیسم دستگاه گوارش به خوراک آن‌ها افزوده شود. با توجه به امکان بروز عوارض جانبی ناشی از مصرف برخی مواد افزودنی توسط طیور و تغییر در ترکیب میکروفلور روده، مقاومت‌های باکتریایی و از طرفی خطر آلوده شدن فرآورده‌های دامی و تهدید سلامت مصرف‌کننده به همراه آلودگی زیست محیطی، دقت و توجه کافی در انتخاب و کاربرد این مواد را در تغذیه طیور به امری جدی و حیاتی تبدیل کرده است. میکروب‌های بیماری‌زای موجود در روده باریک با میزبان بر سر تصاحب مواد مغذی رقابت دارند و با تولید سموم و متابولیت‌های کاهنده رشد باعث افزایش بروز بیماری و کاهش بهره‌وری خوراک می‌شوند [۳۰]. استفاده از افزودنی‌های غذایی در تغذیه طیور به عنوان یک راه حل در بکارگیری هر چه بهتر خوراک توسط طیور محسوب می‌شود.
۲-۵-۱- آنتی‌بیوتیک‌ها[۳]
آنتی‌بیوتیک به معنای ضد حیات است. آنتی‌بیوتیک‌ها ترکیبات شیمیایی مشتق شده یا تولید شده به وسیله ارگانیسم‌های زنده هستند که قادرند در غلظت‌های کم، چرخه حیاط دیگر ارگانیسم‌ها را متوقف کنند [۱۳]. حضور طولانی مدت آنتی بیوتیک‌ها در جمعیت های میکروبی سبب ایجاد مقامت به آن‌ها در این جمعیت‌ها می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که به صورت بیولوژیکی توسط گیاهان یا میکروارگانیسم‌های معینی (معمولاً قارچ‌ها) تولید می‌شوند و دارای خاصیت مهارکنندگی رشد باکتری‌ها می‌باشند. برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها بر علیه باکتری‌های گرم منفی یا مثبت موثر هستند در حالی که تعدادی از آن‌ها که به آنتی‌بیوتیک‌های وسیع الطیف مشهورند بر علیه دامنه‌ای از باکتری‌های گرم منفی و مثبت موثرند. به عبارت دیگر آنتی‌بیوتیک‌ها افزودنی‌های غذایی هستند که به منظور جلوگیری از رشد پاتوژن‌های روده‌ای و بهبود عملکرد در تغذیه طیور به کار می‌روند [ ۱۳]. آنتی بیوتیک‌ها ممکن است شرایط رشد میکروب‌های تولیدکننده مواد مغذی را بهبود دهند و از رشد میکروارگانیسم‌های تخریب‌کننده مواد مغذی ممانعت کنند، همچنین مانع رشد میکروارگانیسم‌هایی شوند که مقادیر فراوانی آمونیاک و سایر محصولات نیتروژنی سمی را در روده تولید می‌کنند. سموم تولید شده توسط میکروب‌های بیماری‌زا در داخل روده نه تنها بر هضم مواد تأثیر گذار هستند بلکه به ساختار پرزهای روده آسیب و جذب مواد مغذی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، نازک شدن دیواره روده به دلیل افزودن آنتی‌بیوتیک‌ها به جیره که موجب بهبود بازده جذب مواد مغذی می‌شوند، نیز گزارش شده است [۴۵]. آنتی‌بیوتیک‌ها در بیشتر موارد ممکن است باعث پیشگیری یا درمان بیماری‌های حاد پاتولوژیکی شوند و یا ممکن است هزینه نگهداری مربوط به تخریب و بازسازی اپیتلیوم روده را کاهش دهند [۱۳]. افزایش جمعیت جهان و به دنبال آن افزایش نیاز به مواد پروتئینی حیوانی عامل موثری درتوسعه صنعتی پرورش دام می‌باشد. از طرفی زندگی شهر نشینی و کاهش اراضی کشاورزی باعث شده است که تدابیری در جهت استفاده بهترو پر بازده‌تر از خوراک مورد استفاده دام و طیور به کار گرفته شود. به همین منظور روش‌های مختلف عمل‌آوری خوراک و استفاده از مواد افزودنی غذایی مانند آنتی بیوتیک‌ها مورد استفاده قرار گرفت. پرورش متراکم جوجه‌های گوشتی خطر بروز بیماری‌های عفو نی را افزایش می‌دهد. اکثر بیماری‌های عفونی توسط آنتی‌بیوتیک‌ها کنترل و درمان می‌شوند. تعدادی از آنتی بیوتیک‌ها محرک رشد هستند، که اثر آن‌ها در ارتباط با میکروارگانیسم‌های گرم مثبت می باشد. علت اینکه آنتی بیوتیک‌ها بر باکتری‌های گرم مثبت اثر می‌گذارند این است که ساختار دیواره سلولی این دسته از باکتری‌ها پیچیدگی کمتری نسبت به باکتری‌های گرم منفی دارند. ساختار دیواره سلولی در باکتری‌های گرم مثبت به طور عمده شامل پپتیدوگلیکان و اسید تئیکوئیک[۴] و اسید تئیکورونیک[۵] ، و در باکتری‌های گرم منفی به طور عمده شامل لیپوپلی‌ساکارید می‌باشد [۹۲]. در صنعت پرورش طیور به منظور کاهش تلفات و افزایش عملکرد جوجه‌های گوشتی از طریق تأثیر بر فلور میکروبی دستگاه گوارش استفاده از ترکیبات آنتی‌بیوتیکی متداول است [۸۵]. گزارش شده است تغذیه جیرهی حاوی پنیسیلین وزن جوجههای گوشتی را تا ۹ درصد افزایش داده و وزن روده را تا ۱۷ درصد با همان طول کاهش داده است [۸۷] . آنتیبیوتیکها برای بهبود سلامت پرندگان، پیشگیری از بیماریها، بهبود سرعت رشد و ضریب تبدیل خوراک استفاده می‌شود ] ۱۵۵ [ .
۲-۵-۱- ۱- نگرانی‌های ناشی از کاربرد آنتی بیوتیک‌ها
بکار بردن مدام آنتی بیوتیک‌ها موجب پیدایش نسلی از باکتری‌ها می‌شود که مبارزه با آن‌ها با آنتی‌بیوتیک های معمولی امکان‌پذیر نخواهد بود و در صورت امکان، میکروفلورای دستگاه گوارش حیوان را مختل می‌کندکه باعث تاخیر در بهبودی می‌شود. اولین نگرانی‌ها درباره مقامت آنتی بیوتیکی و توصیه‌ها برای ممنوعیت استفاده از آن در خوراک دام و طیور، توسط اسوان (۱۹۶۹)، در گزارشی به پارلمان انگلستان گزارش شد. این موضوع زمانی مطرح شده که سالمونلوزیس[۶] در گوساله های شیری به انسان منتقل شد و به هنگام درمان گوساله‌ها، سالمونلا به ۸ آنتی‌بیوتیک موجود در آن زمان مقاومت نشان داد و درمان انسان با همین آنتی بیوتیک‌ها نیز غیر مؤثر بود. این مشکل منجر به گزارش کمیته اسوان[۷] شد که نقطه آغاز نگرانی عمومی در مورد استفاده از آنتی بیوتیک ها در تغذیه حیوانات بود. جالب اینکه کمیته مذبور استفاده از ترکیبات غیردرمانی را که به طور همزمان در طب انسانی استفاده می شد را ممنوع کرد [۸۹و۱۳ ]. مقاومت علیه برخی از عوامل بیماریزای داخلی شامل سالمونلا ، اشرشیاکولی[۸]، کمپیلوباکتر[۹] و انتروکوکسی[۱۰] در خوراک حیوانات نگرانی‌های زیادی در خصوص سلامت انسان ایجاد کرده است زیرا این باکتری‌ها میتوانند به انسان منتقل شوند. این قبیل عوامل بییماریزا از طریق زنجیره غذایی از حیوان به انسان منتقل می‌شوند و ممکن است دارای ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها باشند و یا ژن‌های مقاوم آن‌ها به فلور میکروبی موجود در انسان منتقل و تکثیر یابند [۱۸۸]. مقاومت به پنی‌سیلین نیز در ابتدا در مقابل باکتری ای- فاسیوم[۱۱] در سال ۱۹۸۳ مشاهده شد، سپس در سال ۱۹۸۸ اولین مورد مقاومت به وانکومایسین[۱۲] به عنوان یک آنتی بیوتیک در اروپا ثبت شد. در این تحقیق کمتر از ۲ درصد از باکتری‌های فاسیوم به آمپی‌سیلین وانکومایسین مقاوم بود، در حالیکه ۸۳ درصد باکتری ای- فاسیوم جدا شده و ۵۲ درصد از این باکتری به ترتیب به آمپی‌سیلین وانکومایسین مقاوم بود [۱۸۰]. از دهه ۱۹۴۰، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در جیره خوک‌ها و سایر حیوانات اهلی به عنوان محرک رشد تغییراتی را در عملکرد حیوان به وجود آوردند. در ایالات متحده تعداد محدودی از آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌شوند. بسیاری از تغییرات در استفاده از ترکیبات ضدمیکروبی برای بهبود رشد در طول ۶۰ سال اخیر در کشورهای مختلف روی داده است. سوئد نخستین کشوری بود که در سال ۱۹۸۶ استفاده از آنتی بیوتیک‌های محرک رشد را برای خوراک دام و طیور حذف کرد [۱۸۹]. با توجه به گزارشات مقاومت انتروکوکسی[۱۳] نسبت به وانکومایسین[۱۴] در پی به کارگیری اواپارسین[۱۵] در مزرعه طیور و جدا کردن این باکتری مقاوم از غذای حیوانی، دولت دانمارک در سال ۱۹۹۵ استفاده از اواپارسین را در همه کشورهای اتحادیه اروپا ممنوع اعلام کرد. در سال ۱۹۹۷ کمیسیون اتحادیه اروپا استفاده از اواپارسین را در همه کشورهای اروپایی ممنوع اعلام کرد. در ژانویه ۱۹۹۸، دولت دانمارک آنتی بیوتیک ویرجینیامایسین[۱۶] را ممنوع و در فوریه ۱۹۹۸ تولید کنندگان طیور به طور اختیاری استفاده تمامی آنتی بیوتیکهای محرک رشد را متوقف کردند. در سال ۱۹۹۹، اتحادیه اروپا ۴ آنتی بیوتیک محرک رشد شامل ویرجینیامایسین، اسپیرامایسین[۱۷]، تایلوزین و باسیتراسین روی[۱۸] را که در درمان انسان نیز استفاده می‌شوند، در خوراک طیور ممنوع اعلام کرد [ ۹۰]. استفاده از سایر آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد در ژانویه ۲۰۰۶ از طرف اتحادیه اروپا ممنوع شد هر چند در خیلی از کشورها هنوز از نظر قانونی مصرف آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد ممنوع نشده است، استفاده از آن بیشتر به صورت اختیاری توسط تولیدکنندگان متوقف شده است [۱۲۱]. ممنوعیت استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد وقتی اولین بار در اروپا اعلام شد، صنعت طیور با افزایش تلفات و شیوع بیماری و افت در تولید مواجه شد. ضریب تبدیل خوراک از ۷۸/۱ قبل از ممنوعیت به بالای ۸۴/۱ بعد از ممنوعیت در اواخر سال ۱۹۹۹ در دانمارک افزایش پیدا کرد [۱۴۹]. بسیاری از کشورها علاقهمند به کاهش یا حذف استفاده از ترکیبات ضدمیکروبی در غذای حیوانات هستند تا سرعت توسعهی مقاومت میکروبی کاهش پیدا کند [۱۳۱].
با توجه به مشکل مطرح شده برای استفاده آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد، تحقیقات و آزمایشات زیادی در زمینه یافتن جایگزین مناسبی برای آن‌ها صورت گرفته است. اکثر جایگزین‌های معرفی شده برای آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد عمل خود را در ارتباط با بهبود عملکرد طیور از طریق تاثیر بر فلور میکروبی دستگاه گوارش اعمال می‌کنند.
۲-۵-۲-پروبیوتیک‌ها[۱۹]
مفهوم پروبیوتیک در اواسط قرن ۲۰ از یک فرضیه‌ای به وجود آمد. ابتدا توسط دانشمند روسی صاحب جایزه نوبل به نام Elie Metchnikoffkoff ارائه شد [۸۷]. واژه پروبیوتیک از دو کلمه یونانی «پرو» و «بیوتیک» به معنی «برای حیات» منشأ گرفته است [ ۴]. پروبیوتیک به مکمل خوراکی زنده‌ای اطلاق می شود که به طور مناسبی بر حیوان از طریق بهبود تعادل میکروبی روده ای تأثیر می‌گذارد[۸۷].

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir