هر چند زمانی که مقیاس اضطراب کتابخانهای[۳۵] پدید آمد به احساس مراجعه کننده در طول فرایند جستوجوی اطلاعات در کتابخانه میپرداخت، اما در آن زمان اینترنت به عنوان یک ابزار تحقیق، به طور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته بود و دسترسی به پایگاههای اطلاعاتی فقط در محدوده فیزیکی کتابخانه امکان پذیر بود. لذا، اغلب مطالعات به چگونگی مواجهه کاربر با کتابخانه به عنوان یک نظام و به آزمون رفتار جستوجوی اطلاعات کاربر در کتابخانه میپرداختند. اما اکنون عمده پژوهشها بیشتر به رضایت کاربران از خدمات یا تعامل کابران با پایگاههای اطلاعاتی و وب سایتها میپردازد تا اینکه به احساسات کاربران نسبت به کتابخانه، فن آوری یا فرایند جستوجوی اطلاعات.
به دلیل کهنگی مقیاس قبلی سنجش اضطراب کتابخانهای و توسعههای متعدد در حوزه پژوهش کتابخانهای کاربران، چنین فرض شد که لازم است ابزاری جدید در راستای مقیاس قبلی (مقیاس اضطراب کتابخانهای) طراحی شود که بتواند این ابعاد را اندازه گیری کند .در راستای این امر، ون کمپن در سال ۲۰۰۳ ابزار جدید “مقیاس اضطراب چندبعدی کتابخانهای[۳۶]” را که ابعاد جدیدی را وارد کرده است، طراحی نمود. مقیاس اضطراب چندبعدی کتابخانهای ابعادی از جمله اینترنت، در دسترس بودن پایگاههای الکترونیکی، راحتی جستوجوی منابع کتابخانهای از راه دور و راحتی کار با رایانه را معرفی میکند. ون کمپن در مطالعهی دانشجویان دکتری بود چنین دریافت که دانشجویان در ابتدای فرایند پژوهش، سطوح بالاتری از اضطراب را در ابعاد راحتی استفاده از کتابخانه، درخواست کمک از کتابدار و راحتی در فضای کتابخانه، تجربه میکنند.
در ابزار جدید ۶ جزء مورد اندازه گیری قرار گرفت که شامل ابعاد زیر میباشد:
راحتی و اعتماد به نفس در هنگام استفاده از کتابخانه : مبین توانایی دانشجو در استفاده از کتابخانه به طور مستقل و با اعتماد بهنفس، میباشد.
اضطراب عمومی کتابخانهای و فرایند جستوجوی اطلاعات : بیان کننده اضطراب عمومی کتابخانهای است که توسط ملون تعریف شده بود.
موانع در ارتباط با کارکنان : درک دانشجو از پذیرا بودن کارکنان.
درک اهمیت چگونگی استفاده از کتابخانه : درک دانشجو از راحتی استفاده از کتابخانه.
راحتی با فن آوری مورد استفاده در کتابخانه : سطح راحتی دانشجو با فن آوری مورد استفاده در کتابخانه شامل فهرست پیوسته[۳۷]، پایگاههای اطلاعاتی پیوسته و توانایی دانشجو برای استفاده از منابع ناپیوسته[۳۸].
راحتی با کتابخانه به عنوان یک مکان فیزیکی : درک دانشجو از امن و راحت بودن فضای فیزیکی کتابخانه (ون کمپن، ۲۰۰۳).
مقیاس چندبعدی اضطراب بر ۲۷۸ نفر از دانشجویان بررسی گردید و روایی و پایایی قابل قبولی داشت. این مقیاس در پژوهش عرفانمنش، محمدی و دیدگاه برای جامعه ایرانی ترجمه و هنجاریابی شده و بررسی روایی پرسشنامه از طریق تحلیل عاملی و بررسی پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ و بازآزمایی[۳۹]، بیانگر قابلیت استفاده از این پرسشنامه در جامعه ایرانی است.
انوار[۴۰] و همکاران (۲۰۰۴) نسخه جدیدی از مقیاس اضطراب کتابخانهای به نام مقیاس اضطراب کتابخانهای کویتی[۴۱] طراحی کردند که شامل ۳۴ گویه در قالب چهار عامل بود. این عوامل دسترس پذیری کتابداران، احساس عدم کفایت، صمیمیت در کتابخانه و محدودیتهای کتابخانه نامگذاری شد. همچنین، اضطراب کتابخانهای لهستانی[۴۲] مقیاس دیگری است که سویگن[۴۳] بر اساس مقیاس اضطراب کتابخانهای بوستیک و با مطالعه ۸۹ نفر از دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی، آن را طراحی کرد. عوامل ششگانه این مقیاس عبارتند از : موانع ناشی از تعامل با کتابداران، موانع احساسی، موانع فنی، دانش کتابخانهای، راحتی در کتابخانه و عامل منابع.
عرفانمنش( ۱۳۹۰) به طراحی و سنجش روایی و پایایی ابزار سنجش اضطراب اطلاعیابی پرداخت. مطالعه اعتبار محتوا و سازهی پرسشنامه نشان داد پرسشنامه اضطراب اطلاعیابی اعتبار قابل قبولی دارد. ابزار طراحی شده را میتوان در پژوهشهایی در زمینه روانشناسی جست وجوی اطلاعات و رفتارهای اطلاعیابی برای سنجش سطح اضطراب اطلاع یابی دانشجویان، مورد استفاده قرار داد.
۲-۱-۴- نگرش
۲-۱-۴-۱- منشاء ‌اولیه نگرش
درباره منشاء و مبدأ نگرش‎ها و علل و عوامل مؤثر بر آن بحث‎های زیادی صورت گرفته است، برخی منشاء آن را موارد ذیل می‎دانند:
تجارب اولیه کودک در پنج و شش سال اول زندگی و آموزشهای غیر مستقیم از والدین
معاشرت با گروهها یا افراد (رسمی یا غیررسمی) که در مراحل بعدی زندگی با آنها در تماس هستند
تجارب جمعی یا فردی و تجارب مشابهی که در سراسر زندگی تکرار می‎شود.
لیکن در یک کلام نگرش از طریق آموزش (مستقیم و غیر مستقیم) پدید می‎آید و یا تغییر پیدا می‎کند.
۲-۱-۴-۲- تعریف های مربوط به نگرش
نگرش را از سه جنبه می‌توان تعریف کرد:
الف) تعریف نگرش به عنوان یک «واکنش ارزشی یا عاطفی»،
ب) تعریف نگرش به عنوان یک «آمادگی برای پاسخ دادن»،
ج) تعریف نگرش به عنوان «منظومه‌ای از عناصر شناختی، عاطفی و رفتاری»
پژوهشگران جامعه شناسی و روان شناسی، واژه ” نگرش” را مناسب ترین معادل برای”Attitude” معرفی کرده‌اند. اما از سوی دیگر معادل‌های متعددی نیز همچون، «طرز تلقی»، «وجهه نظر»، «بازخورد»، «وضع روانی»، «ایستار»، «گرایش»، «هیأت روانی»،«طرز فکر»، «شیوه رفتار» و … برای این واژه مورد استفاده قرار گرفته است. ولی اکنون اصطلاح نگرش، قبول عام یافته و به صورتهای مختلف نیز تعریف شده است. نگرش یک سازه فرضی است، زیرا به صورت مستقیم قابل مشاهده نیست، بلکه بیشتر با اظهارات کلامی و رفتاری همراه است (کریمی، ۱۳۸۷).
نگرش، از مفاهیم کاربردی در علم روان‌شناسی اجتماعی است. این اصطلاح در دهه ۱۹۵۰ به بعد متداول گردید و امروزه یکی از مهمترین مفاهیم مورد استفاده در روان‌شناسی اجتماعی آمریکا می‌باشد.
ترکیب شناخت‌ها، احساس‌ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرش شخص نسبت به آن چیز گویند(کریمی، ۱۳۷۳).
یکی از اولین کسانی که از واژه نگرش ذهنی استفاده کرد، هربرت اسپنسر بود. وی در یکی از نخستین آثار خود در سال ۱۸۶۲ نوشت: داوری صحیح درباره پرسش‌های مورد بحث تا اندازه‌ای به نگرش‌ها در هنگام شنیدن ناله یا شرکت در مناقشه بستگی دارد و برای داشتن نگرش صحیح لازم است میانگین درستی یا نادرستی باورهای انسانی را بدانیم(آلپورت، جونز، ادوارد؛ ۱۳۷۱).
از جمله تعاریفی که شاید جامعتر از بقیه باشد، تعریف کمبرت و همکاران(۱۹۶۴ به نقل از مسعودی، ۱۳۹۰) است: “نگرش عبارت است از یک روش نسبتاً ثابت در فکر، احساس و رفتار نسبت به افراد، گروهها و موضوعهای اجتماعی وسیعتر، هر گونه حادثهای در محیط فرد”.
طبق نظر فریدمن و همکارانش(۱۹۷۰، به نقل از کریمی، ۱۳۸۷)، نگرش نظامی با دوام است که شامل یک عنصر شناختی[۴۴]، یک عنصر احساسی[۴۵] و یک عنصر تمایل به عمل[۴۶] است.
مؤلفه عاطفی شامل هیجانات و عاطفه فرد نسبت به موضوع، خصوصاً ارزیابیهای مثبت و منفی است. مؤلفهی رفتاری چگونگی تمایل به عمل فرد در راستای موضوع را شامل می گردد. مؤلفهی شناختی شامل افکاری که فرد درمورد آن موضوع نگرش خاص دارد شامل: حقایق، دانش و عقاید(تیلور، پپلا و سیرز[۴۷]، ۲۰۰۳). این سه عنصر تحت عنوان مدل سه بخشی نگرش معرفی شده اند(شیفمن و کانوک[۴۸]، ۱۹۷۷؛ به نقل از مسعودی، ۱۳۹۰).
کرچ و کراچفیلد[۴۹] (به نقل از کریمی ۱۳۸۷)می‌نویسند:”ترکیب شناخت‌ها، احساس‌ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرش شخص‌ نسبت به آن چیز می‌گویند. “
طبق تعریف ترستون[۵۰] یکی از پیشگامان برجسته سنجش نگرش، نگرش عبارت از یک واکنش ارزشی یا عاطفی نسبت به موضوع نگرش است. به بیان دیگر، از نظر ترستون وقتی فرد نسبت به موضوعی، ارزیابی[۵۱] یا احساس[۵۲]خود را بیان می‌کند، نگرش خود را نسبت به آن موضوع نشان داده است. تعریف آلپورت[۵۳] از نگرش، نوع دوم آن است. طبق تعریف آلپورت نگرش عبارت است از: یک حالت آمادگی روانی عصبی، برای پاسخ دادن که از خلال تجربه سازمان یافته، بر پاسخ (رفتار) فرد نسبت به همه اشیا و موقعیت‌هایی که با آن‌ها در ارتباط می‌باشد، تأثیری جهت‌دهنده یا پویا می‌گذارد.
سومین تعریف نگرش عبارت است از: منظومه‌ای از عناصر شناختی، عاطفی و رفتاری. این تعریف که توسط طرفداران نظریه شناختی عرضه شده است و امروزه هم مورد قبول بسیاری از روانشناسان اجتماعی است، می‌گوید که هر نگرش تنها یک ارزیابی (یا قضاوت عاطفی) یا آمادگی برای پاسخ صرف نیست، بلکه نگرش، ترکیب یا منظومه‌ای است که هم عنصر شناختی دارد (اطلاعاتی که فرد درباره موضوع نگرش دارد)، هم عنصر عاطفی (قضاوت عاطفی که فرد نسبت به موضوع نگرش دارد) و هم عنصر آمادگی برای پاسخ یا رفتار(مسعودی، ۱۳۹۰).
۲-۱-۴-۳-تعریف سه عنصر نگرش
الف. نگرشهای مبتنی بر شناخت: اگر ارزیابی فرد بیش از هر چیز مبتنی بر باور او در مورد خصوصیات موضوع نگرش باشد.
ب. نگرشهای مبتنی بر عواطف: نگرشی که بیشتر مبتنی بر هیجان ها و ارزشها باشد تا بر ارزشیابی عینی مزایا و معایب، نگرش مبتنی بر عواطف خوانده میشود(کریمی، ۱۳۷۳).
ج. نگرشهای مبتنی بر رفتار: مشاهده چگونگی رفتار فرد نسبت به موضوع نگرش. بنا بر نظریه “ادراک خویشتن” تحت شرایط خاص فرد نمیداند چه احساسی نسبت به موضوعی دارد، تا آنکه رفتار خود را نسبت به آن موضوع ببیند. افراد تحت شرایط خاص، نگرش خود را از رفتارهای خویش استنتاج مینمایند( ارونسون و همکاران، ۱۳۸۵؛ به نقل از مسعودی، ۱۳۹۰).
علاوه بر عناصر فوق، نگرش دارای سه ویژگی است: نخست اینکه هر نگرشی شامل یک شیء، شخص، رویداد، یا موقعیت است (موضوع نگرش). دوم آنکه نگرشها معمولاً ارزشیابانهاند. و سوم آنکه نگرشها معمولاً دارای ثبات و دوام قابل توجهیاند. وقتی ما بگوییم: من با هر کاری که فلانی بکند موافقم، این عبارت اولاً در مورد یک شخص است، ثانیاً جنبه ارزشیابانه دارد (با او موافقم)، و ثالثاً از این عبارت چنین برمیآید که عقیده ما درباره او دارای ثبات نسبی است. از میان عناصر تشکیل دهنده، عنصر عاطفی و از میان ویژگیها، ویژگی ارزشیابی کردن، مهمترین مؤلفههای نگرشها را تشکیل میدهند.

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است