تَقریع: مصدر عربی، سرزنش کردن و ملامت نمودن . (منتهی الارب )
عاجل: صفت عربی، دنیا (غیاث)
آجِل: صفت عربی، آخرت. (لغ)
اذن: اسم مصدر عربی، اجازه، رخصت (لغ)
قلعه ارقوق: ر.ک.ص ۷۴/س۲
بلده یسی:ر.ک.ص۸۸/س۱۳٫
محقرکس: اسم مرکب، شخص حقیر .
وقع: اسم عربی ؛ مجازاً اعتبار و عزت (غیاث)
تَشریک: مصدر عربی، انباز کردن کسی را، شریک ساختن (لغ)
مَسموع: صفت عربی، قابل استماع، سزاوار شنیدن و گوش دادن و برآوردن . (لغ)
فی الواقع: ر.ک.ص۴۶/س۲۲٫
مُتَنَزّه: صفت عربی، پاک و پاکیزه و عاری از بدی و آلایش (لغ)
اشتداد: ر.ک.ص۱۱۵/س۱٫
غنیمت بارده: صفت مرکب، غنیمت البارده، غنیمتی که بی جنگ بدست آید. (لغ)
بغایت: ر.ک.ص ۶۵/س۱۰٫
اقصی مرادات: ر.ک.ص۱۲۱/س۱۳٫
مَرامات: اسم عربی، جِ مرام، منظور، مقصود، مطلوب، آرزو. (لغ)
حَمیّت: اسم مصدر عربی، غیرت. (لغ)
مرافقت: ر.ک.ص۱۱۹/س۷
ظلّ: ر.ک.ص۱۲۶/س۵
ظلّ راحت: اضافه استعاری
حلول: ر.ک.ص۱۱۰/س۱۷
دواهی: ر.ک.ص۱۱۷/س۲۳٫
سیقول المخلفون من الاعراب…. قسمتی از آیه ۱۱ سوره‌ی فتح، برجای ماندگانِ بادیه نشین به زودی به تو خواهند گفت: «اموال ما و کسانمان راگرفتار کردند، برای ما آموزش بخواه.»
کتابت: اسم عربی، مکتوب. (لغ)
بخارا: ر.ک.ص/س۱
هرات: ر.ک.ص/س۶
هَوا: اسم عربی، هوس، میل، تمایل. (لغ)
جِدّ: مصدر عربی، کوشیدن در کاری. (لغ)
هَری: اسم خاص، همان شهر معروف هرات است. (لغ) ر.ک.ص۱/س۵
قزّاق: ر.ک.ص۶/س۴٫
ترک هوا و سعی و ….: هوا و هوس را ترک کردن، و به سعی و تلاش در دین پرداختن، شایسته ی شخصیت من است به همین علت تفرّج و تفریح در هرات را رها نموده ام و روبه جنگ با قزّاق کرده ام.
امین: تخلّص نویسنده ی مهمان نامه (فضل الله بن روزبهان) است.
صحبت و راحت امین …: تمام سخن من و راحتی من همه با ترک خواهش دلم، به صداقت می رسد. و تنها با وجود گذشتن از تفرج در هرات، این نفاق و دورویی را رها می کنم.
القصه چون استماع این کلمات شفقت آمیز مودت انگیز نمودم، عرق اخلاص و مودّت که سمیرجان و رفیق جنانست در حرکت آمده طاقت فراق آن حضرت در یورش قزّاق زیادت از حدّ مکنت و اصطبار خود یافتم و روی دل را از جانب طریق راحت جویی و گوشه گیری هنگام توجه رفقا به صوب مشقت و عنا برتافتم و گفتم هر چند اعطاف بی نهایت خاقانی و الطاف بی غایت خانی بسط مواید عوارف و نشر عواید نعم ذوارف فرموده جهت راحت جویی این مسکین، فامّا این فقیر هنگامی که از بخارا عزم مرافقت موکب همایون جهت غزا کردم عزیمت فقیر به صوب زیارت مزار یسی اصلاً انتهاض نداشت و احرام آن کعبه وصال دوستان الهی نبسته بودم، بلکه نیّت من ادراک مرتبت جهاد فی سبیل الله در قدم امام زمان بود و از آن سال باز که به تقدیر الهی حج بیت الله گزارده به طرف حلب معاودت نمودم همیشه کمر عزم غزا بر میان جان بسته و روی نفس را در طلب طول بقای دنیا شکسته، کرّات میل کردم که به طرف روم روم و همراه پادشاه آن خطه به صوب جهاد افرنج روان گردم و دست تقدیر«یفعل الله مایشاء و یحکم ما یرید» هر نوبت عوایق و بوایق پیش راه این عاشق صادق کشید تا درین ولا حصول آن مقصد از مکمن غیب روی نمود و وصول بدان مراد درین زمان دست داد و بحمدالله قوی و صحیح و زاد و راحله موجود و مانع شرعی وعقلی بالکلیه مفقود، می دانم به چه سبب به جانب یسی بازگردم و عزم راه غزا و عزّ مراکبت حضرت خلیفه زمان را از خاطر در نوردم. مگر بر صفحه احوال من رقم گناهی منظور نظر ملازمان شده که جزای آن را دوری و مهجوری می سازند و آن را اذن و رخصت تخلف جهت معذوری نام می نهند وفی الحال این بیت علی سبیل البدیهه بر زبانم جاری شد.
بیت

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.