باید گفت ایده تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) تلاشی بود برای بازآوردن جهان بینی اسلامی در کلیت خویش به بستر اصلی زندگی اجتماعی در جامعه مدرن معاصر . این مهم بر بنیاد نظریه دینی و ارتباط میان نهاد و ایدئولوژی از طریق منطبق ساختن و تلفیق میان دو حوزه علوم اسلامی و علوم مدرن با یکدیگر در عمل منجر به تأسیس برنامه ها و دوره های تحصیلی میان رشته ای این دانشگاه شد . این امر یعنی محوریت بخشیدن به موضوعات تلفیقی ، در حقیقت نقطه قوت و وجه تمایز اصلی دانشگاه امام صادق (ع) با سایر دانشگاه ها محسوب می شود. (حسن خانی ، ۱۳۸۹ ، ص ۵۱ )
به منظور اطمینان حاصل کردن از این امر که فارغ التحصیلان دانشگاه امام صادق(ع) حداقل دانش و مهارت لازم را برای ورود به مباحث کلیدی هر دو دسته وهر دو سوی این تلفیق را دارا خواهند بود ، برنامه های درسی دوره های طراحی شده به گونه ای تنظیم شده که دانشجویان ، دروس و واحدهای مورد نیاز هر دو حوزه را فراگیرند . در حوزه علوم اسلامی دانشجوی هر شش دانشکده دانشگاه ( علوم سیاسی – حقوق – اقتصاد – مدیریت ، فرهنگ و ارتباطات و الهیات ) متجاوز از ۱۲۰ واحد از دروس مرتبط با معارف اسلامی از قبیل فقه اسلامی ( در سه سطح ابتدایی ، میانی ، پیشرفته ) تاریخ اسلام ف تفسیر ، حدیث ، منطق ، فلسفه و اصول فقه را فرا می گیرند . آموزش زبان عربی به عنوان یک پیش نیاز اساسی برای فهم متون بنیادی این دروس به زبان اصلی ، مورد تأکید دانشگاه بوده و لذا حجم عظیمی از واحدهای آموزشی به آموزش عربی اختصاص داده شده است . از نظر بسیاری از صاحب نظران ، فرا گرفتن این حجم گسترده از دورس معارف اسلامی ، ضرورت و پیش شرطی اساسی است ؛ پیش شرطی که بسیاری از شرق شناسان و اسلام شناسان غربی به دلیل عدم احراز آن به بیراهه رفته اند ( نصر ، ۲۰۰۳ : ۱۱۰ به نقل از حسن خانی ، ۱۳۸۹ ، ص ۵۲ ) .
در سوی دیگر این تلفیق رشته هایی از قبیل علوم سیاسی ، حقوق ، اقتصاد، مدیرطیت و فرهنگ و ارتباطات نیز این طراحی به گونه ای صورت پذیرفته که دانشجویان به میزان یک دانشجوی اختصاصی هر یک از ین رشته ها در مقطع لیسانس و فوق لیسانس ، واحد درسی گذرانده و مسلط به مباحث کلیدی در رشته مرود نظر خواهند شد . تأکید بر زبان خارجه ( انگلیسی – فرانسه ) به عنوان یک شرط لازم و پیش نیاز برای مراجعه دانشجو به متون مادر و کلاسیک سبب شده تا واحدهای زبان خارجی حجم عمده ای از واحدهای دروه های میان رشته ای این دانشگاه را تشکیل دهد .
نگاهی به عناوین و سرفصل های طراحی شده برای دروس عمومی و تخصصی رشته پنج گانه ( علوم سیاسی ، حقوق ، اقتصاد ، فرهنگ ، و ارتباطات ، مدیریت ) و معارف اسلامی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در سیستم آموزشی دانشگاه امام صادق (ع) نشان می دهدکه چگونه این طراحی با رویکردی میان رشته ای و باهدف تلفیق میان مبانی این پنج رشته و معارف اسلامی به عنوان دو رکن اصلی این بسته میان رشته ای انجام شده است . از چگونگی انتخاب و توزیع واحدهای درسی در دو حوزه مورد نظر چنین بر می آید که برنامه ریزان و طراحان این برنامه میان رشته ای دغدغه ایجاد توازن میان رشته های تلفیق شده را داشته اند و مناصبی است که به نوعی مربوط به دوره های میان رشته ای که پشت سر گذارده‌اند . در حوزه نظری نیز کامیابی اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی در غنی ساختن ادبیات موجود در حوزه های مطالعاتی مؤثر است .
از این منظر نگاهی به عناوین پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری دانشجویان این رشته ها شاخص مهم و تعیین کننده ای در میزان موفقیت و کامیابی آنهاست . مرور پایان نامه های دفاع شده در هر شش دوره میان رشته ای دایر در دانشگاه امام صادق(ع) دو نکته اساسی را به ذهن متبادر می سازد : نخستین نکته ماهیت میان رشته ای عناوین و موضوعات پوشش داده شده در پایان نامه هاست و دومین نکته کاربردی بودن و تطبیقی بودن آنها.
بر اساس آنچه گفته شد مهم ترین دستاوردهای تجربه دانشگاه امام صادق (ع) در راه اندازی برنامه های میان رشته ای در قابل رشته های تأسیسی این دانشگاه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
– طراحی و تأسیس رشته های جدید و کاربردی با طراحی و راه اندازی شش دوره دانشگاهی جدید با ماهیت میان رشته ای در مقطع کارشناسی ارشد پیوسته که شرح آن در بخش های قبلی این مقاله رفت .
– نوآوری در برنامه ریزی و تکنیک های آموزشی و بهره گیری از تجربه های مفید و سازنده سنتی و مدرن در امر آموزش . مواردی چون ترغیب و تشویق دانشجویان در عمل به دو سنت پیش مطالعه ( قبل از ورود به کلاس ) و مباحثه ( پس از ترک کلاس ) ، فراهم کردن ابزار و تسهیلات استفاده از ابزارهای مدرن کمک آموزشی و درخواست اکید از اساتید برای استفاده از آنها ، تأکید مضاعف بر آموزش متدولوژی و روش تحقیق علمی در قالب واحدهای نظری و کارگاه های علمی ، و بالاخره راهنمایی و سوق دادن دانشجویان به انتخاب موضوعات جدید و کاربردی برای پایان نامه های فوق لیسانس و رساله های دکتری در زمره مهم ترین راهکارهای مورد استفاده هستند.
– تربیت نسل جدید از آکادمیسین های دارای درجه دکتری که اعضای هیئت علمی دانشگاه های عمده کشور در رشته های اصلی شش گانه مذکور را تشکیل می دهند . برای نخستین بار در تاریخ آموزش عالی ایران فارغ التحصیلانی از این دانشگاه جذب هیئت علمی دانشگاه های کشور می شوند که تحصیلات خود را در یک برنامه میان رشته ای به انجام رسانده اند.
– تربیت نسل جدیدی از مدیران ارشد و کارشناسان خبره برای پست ها

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

ی اجرایی و مدیریتی کشور در حد وزیر ، معاون وزیر ، سفیر ، نمایده مجلس ، کارشناس ارشد و مدیر کل. شایان ذکر است مزیت نسبی این مدیران در مقایسه با همتایان مشابه ، داشتن تحصیلات در مقاطع فوق لیسانس و دکتری با رویکرد میان رشته ای که مهارت های علمی و دانش تئوریک آنها را دو چندان ساخته است . آیت الله مهدوی کنی ، فارغ التحصیلان دانشگاه امام صادق (ع) را تأمین کننده نیازهای دولت اسلامی می داند که هر دولتی فارغ از گرایش سیاسی آن ناگزیر است از دانش انها برهه گیرد ( مهدوی کنی ، ۱۳۸۰ :۱۱۲، ببه نقل از حسن خانی ، ص ۵۸٫ )
– یکی دیگر از مهم ترین نتایج و دستاوردهای تجربه دانشگاه امام صادق (ع) در حوزه برنامه های میان رشته ای ، ارائه یک الگو و مدل مناسب برای آموزش عالی در دو سطح جهان اسلام و کشورهای جنوب یا در حال توسعه است . مدل دانشگاه امام صادق(ع) برای آموزش عالی در جهان اسلام از این حیث حائز اهمیت است که می تواند راهکار عملی و مناسبی برای پل زدن میان آموزه های اسلامی و علوم انسانی مدرن ارائه دهد. جذابیت الگوی دانشگاه امام صادق (ع) برای کشورهای جهان سوم و جنوب ناظر بر این واقعیت است که تجربه ای این دانشگاه یکی از مصادیق بارز بومی سازی رشته های دانشگاهی از طریق تاسیس برنامه های میان رشته ای به گونه‌ای است که این رشته ها بتوانند در چهارچوب شرایط بومی کشورها برطرف کننده نیازهای واقعی جوامع جنوب در دو حوزه آکادمیک و اجرایی باشند.
– تأکید و تمرکز مضاعف بر آموزش زبان خارجی ( انگلیسی ، عربی ، فرانسه ) و کامیابی دانشگاه در این امر ، یکی از دستاوردهای مهم دانشگاه به شمار می رود . تسلط نسبی فارغ التحصیلان دانشگاه بر دست کم دو زبان از سه زبان نامبرده ، توانایی آنها را در مراجعه به متون کلاسیک زبان اصلی در همه رشته های تلفیقی را تا اندازه بسیار زیادی افزایش داده و این به نوبه خود یکی از عوامل موفقیت تجربه برنامه های میان رشته ای در این دانشگاهه بوده است . ( همان ، ص ۵۸) .
پیشینه تحقیق :
الف) تحقیقات داخلی
بررسی ها نشان می دهد تحقیقات توصیفی زیادی در مورد معیارهای اسلامی شدن دانشگاه ها انجام نشده است و اغلب به صورت مطالعات کتابخانه ای سعی در تبیین دیدگاه ها و موانع و چالش های پیش روی و احیاناً راه کارهای تحقق دانشگاه اسلامی داشته اند که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود .
گروه مطالعات معاونت پژوهشی نهاد رهبری در دانشگاه ها در تحلیلی بر اسلامی کردن دانشگاه ها ، بر استفاده از افراد صاحب نظر و متمرکز برای برنامه ریزی عملی و منطقی ، اجتناب از اندیشه انتزاعی و واقع بینی و توجه عملی به شرایط و امکانات و استفاده از تبلیغات صحیح و جلوگیری از ارعاب و تهدید دانشجویان و دانشگاهیان از طریق امر به معروف و نهی از منکر کمیته انضباطی و گزینش تأکید می نماید. (معاونت دفتر نهاد رهبری ، ۱۳۷۶ ، ص ۹۱ ) .
در مقاله « اولویت گذاری در برنامه کوتاه مدت اسلامی شدن دانشگاه ها » مهم ترین راه کار را در تربیت استاد به دلیل تأثیراتش در ابعاد مختلف دانشگاه می داند. (تقوی مقدم ، ۱۳۷۶ ، ص ۳۶)
مروتی در مقاله « از دانشگاه تا دانشگاه اسلامی » برگزاری همایش ها و گردهمایی ها بر یا تبیین دقیق موضوع و تزریق نیروهای متعهد و معتقد به دانشگاه ها ، بخصوص مدیرت مراکز آموزش عالی ، دقت در گزینش و سازماندهی استادان ، و تغییر در ساختار آموزشی ، پژوهشی و اداری و طرد نیروهای دگراندیش از مسئولیت ها را به عنوان برنامه های دگراندیش از مسئولیت ها را به عنوان برنامه های کوتاه مدت می داند و تربیت استادان متعهد ، اصلاح منابع بر اساس منابع اسلامی وایمن سازی و مصونیت فرهنگی ، برنامه ریزی فرهنگی و نهادینه کردن ارزش ها را از راه کارهای بلند مدت اسلامی شدن دانشگاه ها بیان می کند . ( مروتی ، ۱۳۷۶ ، ص ۱۲) .
باقرآبادی در مقاله « راه کارهای عملی اسلامی شدن دانشگاه ها » ، مهم ترین راه کارها را در گزینش رؤسا و اعضای هیأت علمی ، بازنگری متون درسی و جهت دادن به تحقیقات ، و جدیت در انجام مراسم های عبادی از جمله نماز و حجاب و جلوگیری از اختلاط دانشجویان دختر و پسر می داند . (باقر آبادی ، ۱۳۷۶ ، ص ۶۳ ) .
زراعت در مقاله « راه های اسلامی کردن دانشگاه ها » ایجاد فرهنگ اخلاص و تحصیل برای خدا ، پرهیز از مدرک گرایی ، تجدید نظر در دروس و رشته های مطابق منابع شرعی و اسلامی، نظارت و کنترل جزوات درسی ، گزینش استادان ، دانشجویان و کارکنان ، انتخاب و انتصاب افراد متخصص و متعهد در مدیریت دانشگاه ها ، افزایش اعتبارات ، وحدت حوزه و دانشگاه و احیای سنت اسلامی « بحث آزاد » برای ارائه افکار و عقاید را به عنوان راه کارهای مناسب معرفی می نماید. نیز در نقش دانشجویان در اسلامی شدن دانشگاه ها ، تغییر بنیادی در همه ابعاد دانشگاه با مسئولیت پذیری ، همه ملت و دولت را امری قابل تحقق برای عملی شدن و خروج از شعار می داند ( زراعت ، ۱۳۷۶ ، ص ۵۲ )
در مقاله « قطره ای از دریا » دو رکن اصلی دانشگاه ، یعنی دانشجو و استاد در ایجاد دانشگاه اسلامی و به منصه ظهور رسانیدن اهداف متعالی اسللام و رعایت تعلیم و تزکیه بسیار مهم دانسته است . (عیوضی، ۱۳۸۱ ، ص ۱۳ )
مقاله « مفهوم و ماهیت دانشگاه اسلامی » ، اکتفا به ظواهر دینی ، پرداختن صرف به تهذیب ، گرداندن مساجد و غفلت از آموزش عمیق و تخصصی دین را از عوامل اصلی عدم توفیق ستاد انقلاب فرهنگی در سالیان گذشته می داند (علی احمدی ، ۱۳۸۱ ، ص ۳۲ )
در مقاله « برداشت های گوناگون از
دانشگاه اسلامی » فقدان تلقی واحد از دانشگاه اسلامی ، فقدان نظریه پردازی علمی ، فقدان وحدت منطقی و مبنایی بین حوزه ودانشگاه ، فقدان نظریه پردازی علمی ، فقدان وحدت منطقی و مبنایی بین حوزه و دانشگاه ، فقدان همپوشی تعامل و روابط واقع بینانه بین علم و دین از موانع شکل گیری دانشگاه اسلامی معرفی شده اند . ( دژاکام ، ۱۳۸۲ ، ص ۶۱ )
مقیسه در مقاله ای ، وجود ابهام در برخی از ارزش ها و حدود و وظایف فقهی و حقوقی و ضرورت توجه فضای اجتهادی حوزه های علمیه را از موانع تحقق دانشگاه اسلامی دانسته است . (مقیسه ، ۱۳۸۴ ، ص ۸۹ )
اطلاع رسانی صحیح به همراه تعییج و تحرک انگیزه های پاک عناصر سه گانه دانشجو ، استاد و مدیر و بررسی ریشه ای و علمی موانع و مشکلات و ارائه راه کارهای بنیادین و تبلیغات اثربخش ، از دیگر راه کارهای مناسب اسلامی شدن دانشگاه ها معرفی شده است .
نویسنده مقاله« فرایند اسلامی کردن دانشگاه ها در ایران»ضرورت اجتماع بر سر شاخص های اسلامی شدن ، اعمال مدیریت واحد ، و توجه به مؤلفه های نظام آموزشی ،محتوای آموزشی ، مدیریت ، استادان ، دانشجویان و فضای دانشگاه را از راه حل های مناسب تحقق این مهم می‌داند . (‌خان محمدی ، ۱۳۸۵ ، ص ۸۵ )
همچنین احوان کاظمی در مقاله ای ، راه کارهای اسلامی شدن دانشگاه ها را در زدودن موانع ، تأکید بر سیاست شایسته سالاری و تقویت علوم انسانی در جنبش تولید علم و حل مشکلات معیشتی استادان ، تحکیم و ترویج ارزش های اسلامی و انقلابی و تضعیف ارزش های غربی دانسته است. (اخوان، کاظمی، ۱۳۸۲،ص ۲۱ )
نوایی راه کارهای اسلامی شدن دانشگاه ها را تکیه بر اصول مدیریت اسلامی و بهینه سازی مدیریت دانشگاه ها و تربیت دانشجویان متناسب با ارزش های انقلاب اسلامی و اصل تحول ساختاری متون درسی و گزینش استادان و پرهیز از سیاست بازی معرفی کرده است . ( نوایی ، ۱۳۸۲ ، ص ۴۵ )
بانشی در راه کارهای اسلامی دشن دانشگاه ها ، به صورت یک مطالعه توصیفی – پیمایشی نشان داد: مدیریت صحیح منابع و محتواهای دانش بر اساس توانمندی های علوم انسانی و اسلامی بومی ، بر اسلامی شدن دانشگاه ها می افزاید و غنی سازی محتوای برنامه های فرهنگی ، آموزشی و دانشجویی مطابق با بینش سیاسی اجتماعی و اسلامی فرایند اسلامی شدن را تسریع می بخشد . این مطالعه ، نقش باسازی فرهنگی – آموزشی و پژوهشی مناسب با ارزش های اسلامی و تعامل علمی بین حوزویان و دانشگاهیان را چندان اثربخش نمی نمایاند . ( بانشی ، ۱۳۸۹ ، ص ۸۰)
فضل الهی و حاج ابراهیمی در مقاله « راه کارهای عملی اسلامی شدن دانشگاه ها ، با رویکردی به دیدگاه استادان معارف اسلامی » نشان داد : به کارگیری مدیران متعهد ، متدین و حساس به مبانی و ارزش های اسلامی در کوتاه مدت و بلند مدت ، تجدید نظر بنیادین در ساختار نظام آموزشی و پژوهشی و ترسیم شاخص های شفاف یک دانشگاه اسلامی ، به ترتیب از عملی ترین راه کارها برای اسلامی شدن دانشگاه هاست . ( فضل الهی ، ۱۳۸۹ ، ص ۶۷٫)
ب. تحقیقات خارجی
اسماعیل الفاروقی در سال ۱۹۸۲ در کتاب خود تحت عنوان” اسلامی کردن دانش : قوانین کلی” به دوازده مرحله اشاره کرده است که به واسطه آنها می توان معرفتی اسلامی و بومی پدید آورد.
صافی ( ۱۹۹۳) دوازده مرحله ای را که توسط فاروقی پیشنهاد شده بود خیلی عملی ندانسته و خود اقدام به طراحی سه مرحله جهت اسلامی کردن معرفت نمود.
در این راستا ا فراد دیگری همچون طاها جابر ال الوانی(۱۹۹۶) اقدام به طراحی یک برنامه شش مرحله ای نمود که به واسطه ی آن گام ها ی موثری در راستای اسلامی کردن معرفت برداشته شد.
شهو( ۱۹۹۸ ) تصمیم گرفت جهت اسلامی کردن معرفت گام های مهمی بردارد. او در این زمینه برنامه ای طراحی کرد که دارای چهار اصل مهم بود که این طرح نیز علی رغم انتقادات مطرح شده، حامیان زیادی نیز داشت.
دکتر سید حسین نصر (۱۳۷۹) نیز که از اعضای و مشاوران سازمان جهانی تفکر اسلامی است در زمینه اسلامی سازی معرفت در سطح بین المللی گام های بسیلر مهمی برداشته است.
منور احمد انیس ، از اعضای سابق دولت مالزی و سردبیر نشریه «اسلامی کا پریودیکا» است که تلاش های در کشور مالزی برای اسلامی کردن معرفت بر کسی پوشیده نیست.
مطالعه ای توسط چیما و حسین در سال ۲۰۰۵ با عنوان اسلامی کردن برنامه درسی ملی در مالزی صورت گرفته است که در این مطالعه محقیین به دنبال اسلامی کردن برنامه درسی ملی بوده اند. آنان چارچوب نسبتا منسجمی را برای اسلامی کردن برنامه درسی معرفی نموده اند سپس به برخی رویکردهای موفق و ناموفق در خصوص اسلامی کردن برنامه درسی پرداخته اند و در نهایت به تشریح مدل های اسلامی کردن برنامه درسی پرداخته اند.