پراکندگی تجارب، ضعف سیستم ارتباطی بین سیاست ها، عدم استمرار برنامه ها و غلبه ی سیاست اولویت دادن به طرح های کوتاه و میان مدت در بخش مسکن، موجب شده به رغم بهبود وضعیت شاخص های کلیدی بخش مسکن در سطح ملی، نابرابری در برخورداری از امکانات و تسهیلات موجود در جامعه، برای دهک های مختلف درآمدی و در مناطق مختلف کشور، افزایش یابد.
با وجود شناخت و آزمون طیف وسیعی از راهبردها و سیاست ها، و اجرای چند برنامه ی توسعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هنوز بیش از ۱۵ درصد از خانوارهای شهری برای تأمین مسکن تحت فشار شدید قرار دارند. بیش از ۲۲ درصد از خانوارهای شهری اجاره نشین هستند و ۱۰ درصد در خانه های مجانی و سازمانی، اما به هر حال غیرملکی، سکونت دارند. افزایش قیمت مسکن، به ویژه در سال های اخیر، این خانوارها را، حتی با در نظر داشتن درآمدتمام عمر، در تأمین مسکن خود ناتوان باقی گذارده است. اکنون زمان آن رسیده است تا با در اختیار داشتن دستاوردهای پژوهش های وسیع و متعدد و تجارب موجود، اما پراکنده، زمینه های لازم برای رفع کمبودها و مشکلات بخش مسکن، مهیا گردد (قالیباف، ۱۳۹۰: ۳-۴).
امروزه شهرداری ها در اکثر کشورهای توسعه یافته به عنوان یکی از انواع دولت های محلی، در اداره ی شهرها و عرضه ی کالاها و خدمات عمومی محلی مانند مسکن، نقش مهم و برجسته ای بر عهده دارند.
در ایران نیز مطابق ماده ۵۵ قانون شهرداری ها که به شرح وظایف شهرداری ها می پردازد، علاوه بر صدور پروانه ساختمانی برای کلیه ساختمان های شهر که بر اساس ضوابط و مقررات طرح های جامع و تفصیلی صورت می گیرد، در بند ۲۱ ماده ذکر شده، اتخاذ تدابیر لازم برای ساخت خانه های ارزان قیمت برای اشخاص بی بضاعت شهر نیز از جمله وظایف شهرداری ها در امر مسکن بر شمرده شده است. بررسی سوابق نشان می دهد که وظیفه ساخت و تامین مسکن هیچ گاه به وسیله شهرداری های کشور به اجرا در نیامده است و تقریبا هیچ تجربه ای مبنی بر ورود شهرداری ها به فرآیند برنامه ریزی یا ساخت مسکن وجود ندارد. در حال حاضر شهرداری ها مجری ضوابط تعیین شده از بالا هستند. اما چنانچه همانگونه که در قانون پیش بینی شده است، اگر مدیریت این فعالیت ها بر عهده شهرداری ها باشد، به نظر می رسد که بهبود قابل ملاحظه ای در بخش مسکن مشاهده شود.
لازم به ذکر است در ماده ۱۳۶ قانون برنامه سوم توسعه، به منظور تحقق مدیریت یکپارچه شهری پیش بینی شده بود که وظایف و اختیارات دستگاه های دولتی و اجرایی کشور که مرتبط با مدیریت شهری هستند به تدریج و بر اساس اولویت های مشخص به شهرداری ها واگذار شود. از جمله این وظایف مرتبط با مسکن شهری، می توان به تهیه طرح های جامع و تفصیلی، ساخت مسکن ارزان قیمت و استیجاری، مدیریت امور زمین شهری و به طور کلی برنامه ریزی و تامین مسکن اشاره نمود که می بایست از وظایف وزارت راه و شهرسازی منفک و به شهرداری ها واگذار شود.
به نظر می رسد برای بهبود وضعیت مسکن و همچنین تحقق مواد قانونی پیش بینی شده در قانون شهرداری ها و قانون برنامه سوم توسعه، نیاز است تا ابتدا ظرفیت های موجود شناسایی شده و در صورت نیاز با بستر سازی مناسب بخش هایی از فرآیند تامین مسکن که دارای ظرفیت های مناسب هستند به شهرداری ها واگذار شوند. به همین منظور سعی شده با انتخاب موضوعی جدید در این زمینه، به ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری ها در شش بخش اصلی فرآیند تامین مسکن شهری یعنی: برنامه ریزی، تامین زمین، تامین مالی، کنترل و نظارت بر ساخت و ساز، سیاست گذاری و سازماندهی و هدایت کنشگران پرداخته شود و با بررسی ظرفیت های قانونی، سازمانی، نهادی و اجتماعی موجود مشخص شود که به چه میزان می توان نقش شهرداری ها را در بخش های ذکر شده ارتقا داد. که برای این منظور نمونه موردی شهرداری تهران در نظر گرفته شده است.
۲-۱- اهمیت و ضرورت تحقیق
گسترش شهرنشینی و به دنبال آن مشکلات خاص زندگی شهری، بیش از پیش توجه به راهبردها و چاره اندیشی های سودمند برای بهینه سازی زندگی شهروندان را ضروری ساخته است (سعیدنیا،۱۳۸۲: ۱۵). تحولات اقتصادی، گسترش مراکز صنعت بازرگانی و پدیده های ناشی از پیشرفت تکنولوژی در شهر ها مسائل و مشکلات متعددی برای زندگی شهری و اداره امور شهرداریها بوجود آورده است که قسمت اعظم توجه شهرنشینان و همچنین کارشناسان و مسئولان امور را به خود جلب کرده است. بنابراین ایجاد سازمانی به نام شهرداری، عالی ترین تدبیری است که از طرف دنیای متمدن برای پاسخگویی به نیازمندی ها و توقعات بی شمار ساکنین شهرها بکار برده شده است (طاهری،۱۳۷۷: ۱۰). در تمام جهان هر جا شهر و شهرنشینی هست، مهم ترین و اصلی ترین سازمانی که اداره و مسئولیت مدیریت شهری را مستقیماٌ بر عهده دارد، سازمان شهرداری است. سازمان و طرز عملکرد و مسئولیت شهرداری ها هر گونه ای که باشند، نقش آنها در مدیریت شهری اهمیت اساسی خود را دارا می باشد (مزینی،۴۹،۴۸:۱۳۷۸).
با رشد جمعیت نیاز به مسکن روز به روز بیشتر احساس می شود، رشد فزاینده جمعیت و شهرنشینی از عوامل مهمی هستند که نیاز به مسکن را دوچندان ساخته و لذا در صورت عدم برنامه ریزی و نداشتن راه کارهای مناسب در راستای تأمین مسکن و سرپناه، افراد جامعه با معضلات پیچیده ای روبرو می شوند )حیدرآبادی،۱۳۸۱: ۷۶).
مسکن متناسب با نیاز، یکی از نیازهای پایه و اساسی برای داشتن زندگی با عزت است. مطابق اصول۳، ۳۱و ۴۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف به تأم

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.

ین مسکن متناسب با نیاز برای تمامی محرومین از مسکن است. مسکن به عنوان یکی از کالاهای اساسی زندگی مردم دارای ویژگی‌های خاص و منحصر بفردی است که توجه به این ویژگی‌ها در برنامه‌ریزی برای حل مشکل مسکن ضروری است. مسکن کالایی غیرقابل جانشین، ناهمگن و غیر قابل جا به جایی است که همین موضوع اهمیت بیش از پیش سیاست‌گذاری در حوزه زمین و مسکن را نمایان می‌سازد (www.maskannews.ir).
با توجه به اینکه تامین مسکن یکی از معضلات اصلی در کشور ما می باشد و تا کنون سیاست های دولت جوابگو نبوده است، با مطالعه تجربیات موفق سایر کشورها مشاهده می شود که یکی از علل موفقیت آن ها افزایش نقش شهرداری ها در فرآیند مدیریت مسکن و یا واگذاری کامل فرآیند تامین مسکن به آنها بوده است. با مشاهده این تجربیات علی الخصوص در کشورهای توسعه یافته در زمینه تامین مسکن برای اقشار کم درآمد، ضرورت بازنگری در سیاست های مسکن نمایان می شود. یکی از روش های ایجاد تغییر در سیاست های تامین مسکن ورود شهرداری ها به فرآیند مدیریت مسکن می باشد.
۳-۱- اهداف تحقیق
هدف اصلی این پژوهش، ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری در چارچوب یکپارچه سازی مدیریت شهری می باشد که نمونه موردی برای پژوهش شهرداری تهران در نظر گرفته شده است. به این ترتیب این هدف کلی در قالب اهداف فرعی زیر دنبال خواهد شد:
۱- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران دربرنامه ریزی مسکن شهری
۲- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران درتامین زمین مسکن شهری
۳- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران درتامین مالی مسکن شهری
۴- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران در هدایت و کنترل ساخت و ساز مسکن شهری
۵- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران در سیاست گذاری مسکن شهری
۶- ظرفیت سنجی برای ارتقای نقش شهرداری تهران در سازماندهی و هدایت نقش آفرینان مسکن شهری
۴-۱- سوالات تحقیق
سوال اصلی:
۱- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در مدیریت مسکن شهری چگونه است؟
سوالات فرعی:
۱- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در برنامه ریزی مسکن شهری چگونه است؟
۲- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در تامین زمین مسکن شهری چگونه است؟
۳- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در تامین مالی مسکن شهری چگونه است؟
۴- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در هدایت و کنترل ساخت و ساز مسکن شهری چگونه است؟
۵- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در سیاست گذاری مسکن شهری چگونه است؟
۶- ظرفیت شهرداری تهران برای ارتقای نقش آن در سازماندهی و هدایت نقش آفرینان مسکن شهری چگونه است؟
۵-۱- روش شناسی تحقیق
۱-۵-۱- روش تحقیق
روش کلی این پژوهش تحلیلی- توصیفی می باشد. همچنین از لحاظ ماهیت داده ها، کمی و به لحاظ هدف کاربردی و از نظر زمان پژوهش مقطعی می باشد. پژوهش از آنجا که ظرفیت شهرداری تهران را از دیدگاه متخصصان مورد ارزیابی قرار می دهد پیمایشی است. در این پژوهش ابتدا داده ها از طریق پرسشنامه ای در قالب ۱۳ سوال که نمونه آماری پاسخگویان آن به صورت تصادفی از بین ۸ خوشه (واحد سازمانی) در وزارت راه و شهرسازی و شهرداری تهران و همچنین جامعه ای آماری از صاحبنظران غیر وابسته به دو سازمان مذکور انتخاب شد جمع آوری گردید و پس از آن با توصیف داده ها و با استفاده از نرم افزار آماری SPSS به تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته شد.
۲-۵-۱- قلمرو مکانی-جامعه تحقیق
قلمرو مکانی این پژوهش شهر تهران و قلمرو سازمانی آن شهرداری تهران می باشد.
۳-۵-۱- قلمرو زمانی تحقیق
قلمرو زمانی تحقیق در استفاده از منابع دهه ۱۳۸۰ شمسی می باشد. همچنین داده های حاصل از پرسشنامه ها در پاییز ۱۳۹۳ جمع آوری شده اند.
۴-۵-۱- روش گرد آوری داده ها
جهت گردآوری داده های مربوط به مبانی نظری از روش مطالعات کتابخانه ای شامل بررسی اسناد مرتبط، کتب، مقالات، پایان نامه ها و گزارش های منتشر شده از پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی استفاده شده است. همچنین برای بررسی چالش های عمده در ارتباط با موضوع از مصاحبه و به منظور پاسخ به سوالات تحقیق و جمع آوری داده های کمی نیز پرسشنامه مورد استفاده قرار گرفته است.
۶-۱- موانع و محدودیت های تحقیق
– کمبود تحقیقات انجام شده در خصوص نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری
– کمبود اطلاعات و منابع لازم به زبان فارسی
– نیاز به زمان بیشتر برای بررسی و ترجمه منابع خارجی