پایان نامه رایگان با موضوع قرآن کریم، پیامبر (ص)، اعمال مجرمانه، علامه طباطبایی

تعیین نقش توبه در سقوط مجازات از منظر فقه و حقوق با تاکید بر قانون مجازات جدیطای خویش چندان گریست که از اشکهای او گیاه برزمین رویید واشک او بر گودالها روان گردید.
پس از این ماجرا‌،آدم به فکر جبران خطای خویش افتاد وازصمیم قلب متوجه پروردگار خود شد‌.از طرفی لطف خداوند نیز شامل حال او گردید به طوری که کلماتی رابوی آموخت که از آن تحت عنوان توبه یاد شده است‌.(4)
قرآن کریم به این مسئله تصریح نموده می‌فرماید‌:
«سپس آدم ازپروردگار خود کلماتی دریافت داشت (وباآنها توبه کرد)و خداوند توبه اورا پذیرفت‌، خداوند تواب ورحیم است‌.»5
باتوجه به مطالب فوق می‌توان نتیجه گرفت که پیشینه «توبه»به توبه فرشتگانی که به خلقت آدم معترض بودند ونیز به توبه حضرت آدم که بلحاظ لغو دستور خداوند وخوردن از درخت منهیه اتفاق افتاد بر می‌گردد‌.
بنابراین مطالب این فصل دردو بحث زیر ارائه می‌شود:
در مبحث اول ابتدا به تعریف مفهوم توبه ازنظرلغوی واصطلاحی پرداخته‌.سپس احکام توبه راکه شامل وجوب‌،فوریت‌،عمومیت ومراتب آن می‌باشد را مطرح ودرآخر هم به بررسی ارکان وشرایط توبه می‌پردازیم‌.
در مبحث دوم‌، نخست توبه درقرآن رامطرح ودر رابطه با اهمیت‌،ابعاد‌،پذیرش واحراز آن به بحث وبررسی پرداخته‌،سپس توبه درسنت رابیان نموده ودرپایان هم به مصادیقی از توبه کنندگان اشاره می‌نمائیم‌.
مبحث اول‌:تبیین مفهوم توبه‌، ماهیت و اقسام آن
گفتار اول‌:تعریف توبه
دراین گفتار ابتدا مفهوم توبه رادر لغت مورد بررسی قرار می‌دهیم‌،سپس مفهوم اصطلاحی آن ذکر خواهد شد‌.

بند اول ) مفهوم لغوی
«توبه در لغت بازگشتن از گناه ودرشرع بازگشتن از افعال مذموم است به افعال نیک‌.»(6)
در مفردات راغب می‌خوانیم‌:
«التوبهَ ترک من الذ نب علی اجمل الوجوه » یعنی توبه ترک گناه است به زیباترین شکل‌.(7)
«توبه بر حسب لغت به معنای رجوع است‌،بازگشتن ورجوع از چیزی است وروی آوردن به چیز کامل وعالی‌.»8
درقاموس قرآن آمده است‌:
«توب‌،توبه‌،متاب همه به معنای رجوع وبرگشتن است‌.»9
استاد دکتر محمدجعفر لنگرودی معنای لغوی توبه رابازگشت ذکر نموده است‌.10
در لسان العرب توبه اینگونه تعریف شده است‌:
«التوبه ترک من الذنب و….»یعنی توبه عبارت از رجوع از گناه است‌.11
چنانکه ملاحظه گردید در تمامی‌تعاریف مذکور مفهوم لغوی توبه با اندکی اختلاف‌، بازگشت ورجوع از گناه ومعاصی بیان شده است‌.
بند دوم ) مفهوم اصطلاحی
انسان مذنب وقتی از زشتی گناه ومعصیت آگاهی یافت ومتوجه شد که بین او وآفریدگارش فاصله افتاده‌،دچار نوعی پشیمانی وتألم شده به نحوی که از اندرون دچار تحول ودگرگونی می‌گردد‌. آتش این ندامت دردرون فرد ریشه گناهان راسوزانده وضمیری پاک وقلبی سرشار از عشق به مخلوق برای شخص به ارمغان می‌آورد‌.
درروایات زیادی پشیمانی از ارتکاب گناه توبه دانسته شده وآمده است که پشیمانی وندامت واقعی مانع از باز گشت شخص تائب به گناه می‌شود‌.
در واقع توبه حقیقی ندامت و پشیمانی را در پی دارد که مانع از تکرار اعمال مجرمانه سابق میشود‌.
حضرت علی (ع) در این باره میفرماید‌:«الندم عَلَی الذَنب یمنع عن معاودته یعنی‌،پشیمانی بر گناه مانع از بازگشت به گناه میشود و همچنین اقرار و حسن اعتراف را نیز توبه و اقرار به گناه را موجب بخشش و غفران دانسته اند‌.»12
مرحوم استاد علامه طباطبایی در این باره میفرماید‌:
«توبه از بنده برگشت اوست به سوی پروردگارش با پشیمانی و بازگشت از سرپیچی‌،و از جانب خداوند نیز توفیق وی به توبه یا آمرزش گناه او‌.»13
استاد شهید مطهری (ره)در این خصوص تعریف ساده وتعبیر زیبایی به کار برده‌،این محقق فرزانه در کتاب گفتارهای معنوی می‌نویسد‌:
پس توبه عبارتست ازیک نوع انقلاب درونی‌، نوعی قیام از ناحیه خود انسان علیه خود انسان‌، قیام و انقلاب قوای فرشته صفت انسان علیه قوای شیطان صفت‌،قیام مقامات عالی وجود انسان علیه مقامات دانی وجود او…..»14
خواجه نصیرالدین طوسی(ره)در این مورد بیان میدارد‌:
«توبه آن است که از قبیح پشیمان شود بخاطر قبیح بودن آن واگر به غیر این نباشد توبه نیست‌.مثل آنکه برای سلامتی بدنی وحفظ آبرو ازنوشیدن مسکر پشیمان شود توبه نکرده است‌.»15
درکتاب فرهنگ اصطلاحات فقهی‌،توبه بازگشت ازاعمال وکردار ناشایست قبلی وتصمیم جدی برترک آن تعریف شده است‌.16
دراین راستا مرحوم فیض کاشانی می‌فرماید‌:
«حقیقت توبه مجموعه مرکبی است ازسه امر مرتب‌،بدین معنا که هر یک بد نبال دیگری قرار داشته وبه ترتیب حاصل شود‌.آن سه امر عبارتنداز‌:
«علم»و«حال»و«عمل»‌.
یعنی اول لازم است انسان گناهکار‌،آگاه گردد وعلم ویقین قطعی پیدا کند که گناهان نسبت به روح و جان بشر همچون سموم هلاکت آوردند‌.وریشه سعادت وحیات جاودانه انسانی را می‌سوزانند وشقاوت بی پایان وهلاکت دایم ببار می‌آوردند‌.
به دنبال این آگاهی وتوجه «حال»پشیمانی در دل معصیت کار بوجود می‌آیدواورا سخت نگران وهراسان می‌سازد تا آنجا که احیانآ از تصور آن خطر عظیم بر خود می‌لرزد‌.
بدنبال این حال وحشت‌،تصمیم بر علاج ودفع بلا می‌گیرد وبا تلاش بسیار دست به«عمل» میزند‌،ودر مقام عمل نیز به سه زمان توجه پیدا می‌کند‌.
به زمان «حال» و«گذشته» و«آینده»‌.
اما نسبت به زمان حال اقدام به خودداری از گناه می‌کند‌،نس
بت به زمان آینده عزم جدی می‌کند که بازگشت به گناه را ترک کند ودر رابطه با گذشته آنچه را که فوت شده واز دست رفته جبران می‌کند‌.
بنابراین عبادات از دست رفته راقضاء کرده وحق الناس راچه مالی‌،چه جانی وچه آبرویی‌،درحد امکان تصفیه وجبران می‌کند ودرتأمین رضایت صاحبان حق می‌کوشد واگر چنانچه گناهی غیر از این دو قسم‌،بین خود وخدا دارد‌،از صمیم قلب طلب بخشش و استغفار کند واز خداوند می‌خواهد که او را مورد عفو و مغفرت قرار دهد‌.علم به منزله مقدمه توبه وعمل مانند میوه ومحصول آن است‌.»17
از آنچه در مورد مفهوم لغوی واصطلاحی توبه بیان گردید چنین استنباط می‌شود که‌:
توبه یعنی بازگشت از اعمال وکردار بد گذشته واظهار ندامت وپشیمانی از آنها وتعهد قلبی وعملی مبنی بر عدم بازگشت وتکرار وسعی وتلاش در اصلاح وتذهیب نفس‌،که بروز وظهور این حالت در انسان را می‌توان توفیقی از جانب خداوند دانست که نصیب فرد گنهکار شده ودر نهایت سبب قبول وپذیرش توبه وآمرزش گناهان وی می‌گردد‌.

گفتار دوم‌:توبه در فقه اسلا می‌
قرآن کریم در آیات متعدد‌، انسانها را به توبه تشویق می‌کند‌. خداوند توابین را مساوی با مطهرین قرار داده و می‌فرماید‌: « اِ نَّ ا للهَ یُحِبُّ التَّوا بِینَ وَ ا لمُتَطَهّرِ ینَ »18
یکی از سوره های قرآن کریم به نام «توبه » نامگذاری شده است‌. واژه توبه و مشتقات آن‌،نود ودو بار و کلمه «استغفا ر» ومشتقات آن‌،چهل وپنج بار در قرآ ن کریم ذکر شده است‌. همچنین در روایات صادره از طرف معصومین علیهم السلام نیز به توبه و اثرات آن بسیار سفارش شده است‌.
از دیدگاه قرآ ن و روایات19، توبه‌، چهره عمل را تغییر داده و گناهان را تبدیل به نیکی ها وحسنات می‌کند‌.
آ ثار توبه‌، نه تنها در بعد فردی‌، بلکه در بعد اجتماعی نیز قابل توجه است‌. توبه نه تنها شخص را اصلاح می‌کند، بلکه جامعه را در برا بر تکرار جرم و گناه از سوی توبه کار ایمن می‌کند‌.
توبه را می‌توان از دیدگاه فقهی‌، با توجه به آثار آن‌، بر دو قسم تقسیم نمود‌:1 – توبه باطنی‌، 2 – توبه حکمی
بند اول‌: توبه باطنی
توبه باطنی‌، عبارت از توبه بین انسان وخداوند می‌باشد که با توجه به نوع گناه‌،دارای انواعی است20‌. به طور کلی گناهان اقسام گوناگونی دارند که کیفیت توبه نسبت به هر یک نیز مختلف است‌. این گناهان را می‌توان به سه قسم، تقسیم کرد‌:
الف) موجب زائل شدن حقی از دیگران یا ثبوت حدی از حدود ا لله نمی‌شود‌،بلکه گناه به خود گناهکار مربوط می‌شود وبه بیرون سرایت نمی‌کند‌، مانند حسادت ودروغگویی‌،در این صورت‌،اگر گناهکار از کرده خویش نادم وپشیما ن شده وتصمیم بگیرد که برای همیشه به آن گناه عود نکند‌، توبه محقق شده واثرات توبه نیز بر آن بار می‌شود‌.
ب) موجب ثبوت مالی از حقوق الناس یا حقوق الله می‌گردد‌، مانند ترک زکات وخمس‌. در این مورد‌، توبه زمانی قابل تحقق است که علاوه بر پشیمانی وندامت از گذشته‌، حقوقی را که بر ذمه اش قرار گرفته بپردازد‌.
ج) گناه موجب حد شرعی باشد که این خود از نظر کیفیت ثبوت حد از جنبه حق به سه دسته تقسیم می‌شود‌:
1 – از جنبه حق الله موجب حد شرعی می‌شود‌.
2 – از جنبه حق الناس موجب حد شرعی می‌شود‌.
3 – هم از جنبه حق الله وهم از جنبه حق الناس موجب ثبوت حق می‌شود‌، مانند سرقت‌.
ارتکاب پاره ای از جرایم مانند‌:ز نا‌، لواط و شرب مسکر‌،فقط تجاوز به حق خداست‌، نه به حق دیگران؛ زیرا در زنا ولو ا ط‌، طرفین با رضایت خود‌، عمل مزبور را انجام داده اند‌، نه به زور و عنف‌. در مسئله شرب مسکر نیز طرف دومی‌وجود ندارد تا اینکه تجاوز به حق دیگری صدق کند؛ بنا براین‌، تنها تجاوز به حق خداست که شخص مرتکب‌، مخالفت با امر خدا کرده‌، محرمات او را ناچیز شمرده وموجب انتشار فساد گردیده که زیانش به جامعه اسلامی‌ ومصالح عمومی‌بر می‌گردد؛ به طور مسلم‌، هر چیزی که مضر به مصالح عمومی‌باشد‌، تجاوز به حق ا لله خواهد بود ؛ در اینگونه جرایم که حق ا لله محض است وجرایمی‌ که جنبه حق ا للهی آن غلبه دارد‌، مانند سرقت مستوجب حد‌، ممکن است جرم آشکار گردد و ممکن است مخفی بماند‌،که کیفیت تحقق توبه را در هر دوصورت مورد بررسی قرار می‌دهیم‌:
در این صورت‌، توبه عبارت از پشیمانی از گذشته وتصمیم قاطع بر عدم تکرار گناه؛ مستحب است که مرتکب‌، از افشای آن و معرفی خود به قاضی (حاکم) خودداری نماید ؛ در تأیید این مطلب‌،در منابع روایی اسلام‌، روایات معتبره متعددی وارد شده است که جهت اختصار به ذکر دو روایت بسنده می‌کنیم‌:
1 – ماعز بن مالک اسلمی‌ نزد رسول اکرم صلی ا لله علیه و آله اقرار به زنا نمود‌. پیامبر (ص) ابتدا به طور غیر مستقیم وی را بر کتمان سر هدایت نمود وسعی کرد او را در اقرار مردد نماید ؛ اما ماعز اصرار به اقرار نمود و سر انجام به زنا اقرار کرد‌. پیامبر اکرم (ص) فرمود‌: «بهتر بود که تو این موضوع را کتمان می‌کردی.»21
2 – علی بن ابراهیم از احمد بن خالد نقل می‌کند.«روزی مردی در کوفه‌، نزد امیر المؤ منین علیه السلام رسید و اقرار به زنا نمود وگفت‌: ای امیر المؤمنین‌، من زنا کردم ؛پس مرا پاک گردا ن‌. » امام علی (ع) با همان شیوه پیامبر (ص) سعی در تشویق وی در کتمان سر نمود ؛ اما در پی اصرار زانی به اقرا ر به زنا‌، بعد از چهار بار اقرار‌، حکم حد را بر وی جاری نمود واین جملات گوهر بار را با عصبا
نیت فرمود‌: « چقدر زشت است برای مردی از شما که مرتکب چنین اعمال زشتی شود وپس از آن‌، خود را در ملأ عام رسوا نماید‌. پس آیا توبه در خانه ا ش بهتر نبود ؟ قسم به خدا‌، هر آینه توبه وی بین خود وخدا‌، بهتر از ا قامه حد به وسیله من بر او می‌باشد‌.»22
شایان توجه است که امام علی ( ع) در حدیث شریف‌، چهار موضوع مهم را بیان فرمودند ودر واقع به این ترتیب‌، اشکالات وارده را پاسخ دادند‌:
در این روایت‌، حضرت با عصبانیت وناراحتی‌، با عبارت « ما ا قبح » یعنی چقدر زشت است‌، زشتی و نادرستی عمل زنا را ا علان نمودند ؛ آنگاه‌، با عبارت « فیفضح نفسه »‌، زشتتر از عمل زنا‌، مسئله آشکار نمودن این عمل در ملأ عام متذکر شدند ؛ زیرا‌، اثرات سوء افشای گناه‌، از خود انجام آن در جامعه به مراتب بیشتر است ؛ این عمل‌، علاوه بر هتک دستورات حیاتبخش شریعت اسلام‌، موجب تشویق افراد ضعیف النفس و بیمار دل‌، به انجام گناه می‌شود‌.
سوم آنکه توبه مرتکب بین خود وخدایش را بسیار پسندیده قلمداد می‌کنند ودر پایان‌، با عبارتی میفر مایند‌: توبه بهتر از اقامه حد است و آن هم ا قامه حدی که توسط امام معصوم‌، علی علیه السلام‌، نه مطلق حاکم و امام (فوا لله لتوبته فیما بینه و بین

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *